Culturele dilemma’s in de zorg: “Cultuur wordt soms misbruikt als argument”
In de handout van de masterclass Culturele dilemma’s in de zorg van ActiZ zit een artikel over Tweede Kamerlid Khadija Arib die duidelijkheid vraagt over het omgaan met culturele verschillen in de zorg. “Man of vrouw, zwanger of niet, in Marokko en Turkije wassen verpleegkundigen iedereen.”
Bovenstaande opmerking van Arib geeft direct een relativerend standpunt voor een probleem dat ons allemaal aangaat. Hoe ga je om met de druk die een multiculturele samenleving geeft op de gangbare Nederlandse normen en waarden? Een vraag die de ruim 80 deelnemers aan de masterclass bezighoudt. Een divers gezelschap van zorgorganisaties, verzekeraars, adviesorganisaties en andere beleidsmakers die rekening willen en moeten houden met diverse doelgroepen en culturele achtergronden waarmee te zorg te maken heeft. ActiZ organiseerde de masterclass op 9 februari 2010 samen met Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland (VGN) en CAOP, kennis- en dienstencentrum op het gebied van arbeidszaken in het publieke domein.
Onverwachte momenten
Gerrit van Roekel, trainer en adviseur op het gebied van diversiteit, vertelt uit de praktijk van diverse trajecten die hij begeleidde bij de politie, in het onderwijs en bij gemeenten. Tijdens de masterclass geeft hij veelvuldig voorbeelden van dilemma’s ingegeven door verschillen in opvattingen door de cultuur die ons eigen is: “Een vrouwelijke politieagent van Marokkaanse afkomst die in haar werk bij een geval van diefstal in een moskee, gevraagd wordt haar schoenen uit en een hoofddoek om te doen..”
Multicultureel vakmanschap door te participeren
Van Roekel hangt zijn verhaal op aan het spanningsveld dat er is tussen de cultuurbegrippen universalisme, dat uitgaat van gelijkheid, en cultuurrelativisme dat juist verscheidenheid op basis van cultuur benadrukt. Het voorbeeld van Tweede Kamerlid Arib haalt hij aan omdat hij duidelijk wil maken dat cultuur soms ook misbruikt wordt als argument om je te onttrekken aan de samenleving. Van Roekel: “Het gaat om de balans en die wordt ingevuld door de filosofie van het pluralisme of multicultureel vakmanschap. De kern daarvan is participeren.” Hij legt uit dat meedoen en moeite doen daarbij essentieel zijn.
Omgaan met andere culturen
Ook zijn vele reizen naar India, waar het kastenstelsel invloed heeft op hoe mensen met elkaar omgaan, geven stof tot nadenken over de omgang met andere culturen. Hij vertelt over een treinreis waarin hij samen met een kasteloze, wat oudere vrouw in een coupé zit. Iemand van een hoge kaste jaagt de vrouw van haar stoel omdat hij op grond van zijn kaste recht heeft op die zitplaats. Van Roekel: “De vraag wat je daarvan vindt is niet interessant. Het gaat erom of je vindt dat je gelegitimeerd bent om in te grijpen. Een universalist vindt van wel. Een cultuurrelativist vindt dat je heersende cultuur van het land moet respecteren.” Zelf voor deze vrouw opstaan en haar je plaats aanbieden is een voorbeeld van pluralisme. “Je houdt je aan de spelregels, maar blijft wel jezelf en hanteert je eigen normen en waarden.”
Blijf wie je bent
Assimileren is onmogelijk, vindt Van Roekel. “Daarmee ontken je iemands eigenheid. Maar integreren met behoud van cultuur is even onmogelijk.” De sleutel die Van Roekel de aanwezigen aanreikt is participeren. “Participeer, maar blijf alsjeblieft wie je bent. En stel vragen. Daarmee bevorder je wederzijds begrip. Op basis van wederkerigheid, respect, individuele integriteit. Dát is denken in de richting van cultureel pluralisme: je komt op voor jezelf, maar je probeert de situatie naar zijn waarde te schatten en overeenkomstig daarmee te handelen.”
Meer informatie
- Meer over het programma ‘Actiz geeft kleur aan de zorg’ en een recent interview met twee ambassadeurs uit het leernetwerk interculturalisatie
- In mei lanceert ActiZ de website actizkleurrijkezorg.nl over dit onderwerp.
