“Sommige ouderen zijn misschien niet zo dement, maar horen slecht”
Met simpele oplossingen kunnen veel ouderen volgens Vilans en Het PON beter horen of zien, waardoor de kwaliteit van hun leven sterk toeneemt. Daarom organiseren zij bijeenkomsten waarin leidinggevenden en coördinatoren leren hoe zij zorgmedewerkers kunnen trainen in het signaleren en aanpakken van oog- en oorproblemen. “Veel problemen zijn te herleiden op slechte ogen en oren. En in een groot deel van de gevallen is daar echt wat aan te doen.”
Het PON, kennisinstituut op het sociale domein, heeft de afgelopen twee jaar onderzoek gedaan naar oog- en oorproblemen bij ouderen. “We ontdekten dat veel ouderen slecht horen en/of zien terwijl dat eigenlijk helemaal niet nodig is”, vertelt Wies Arts, adviseur bij Het PON. “Bij 63 procent van de ouderen is verbetering aan de oren mogelijk en 42 procent van de ouderen ziet slechter dan nodig. Ik ben me kapot geschrokken van de aantallen. Dit probleem mogen we niet zomaar laten liggen.”
Simpele oplossingen
Waarom worden veel oog- en oorproblemen dan niet aangepakt? “Ouderen zeggen vaak niet dat ze slecht horen of zien”, meent Arts. “Ze accepteren het als iets dat hoort bij het ouder worden. Of ze hebben het niet door, omdat het langzaam slechter gaat. Of ze schamen zich voor hun slechte oren.” Volgens Arts weten ouderen en verzorgenden vaak niet dat een oog- of oorprobleem heel makkelijk te verhelpen is. “Soms is het een kwestie van de oren uitspuiten. Een andere keer blijkt een hoortoestel niet goed afgesteld, is de batterij op of is het toestel kapot gegaan zonder dat iemand dat merkt.” Ook oogproblemen zijn vaak eenvoudig op te lossen. “Ouderen dragen bijvoorbeeld een slechte bril of lopen onnodig rond met staar, terwijl dat met een nieuwe bril of eenvoudige operatie te verholpen is.”
Vervelende gevolgen
De consequenties van oog- en oorproblemen zijn volgens Arts enorm. “De relatie tussen een valpartij en slecht zicht krijgt pas de laatste tijd aandacht, maar is echt vaak aanwezig. Ook heeft vooral slechthorendheid enorme gevolgen voor sociale contacten. Ouderen gaan bijvoorbeeld niet naar de activiteitenruimte omdat ze juist in een ruimte waar veel mensen zijn toch niets horen.” Ook ondervoeding heeft soms te maken met slecht gehoor of zicht. “Soms zien mensen niet dat het eten al voor hen staat of ze weten niet wat er op hun bord ligt. Oog- en oorproblemen werken eigenlijk door op alles in het dagelijks leven. Ik durf zelfs te beweren dat een deel van de demente mensen niet zo dement is, maar gewoon niet goed ziet of hoort en vanwege die beperking verward reageert. Als er meer aandacht komt voor de werkelijke oorzaak van dit soort problemen, zullen minder mensen een beroep doen op de zorg. Met de juiste aanpak kunnen zij zich gewoon beter redden.”
Zelf training geven
De trainingen die Het PON organiseert zijn bedoeld voor kwaliteitsmedewerkers, middenkaderfunctionarissen en opleidingsfunctionarissen in verpleeg- en verzorgingshuizen. Tijdens de training leren zij hoe zij zelf een training kunnen geven aan verzorgenden in hun instelling. ““De verzorgende is namelijk een hele belangrijke schakel: die kan signaleren en actie ondernemen. In zo’n training leren zij zorgmedewerkers hoe zij met behulp van de signaleringslijst problemen kunnen signaleren. In het geval van een probleem leren zij contact te leggen met lokale ondernemers, zoals optometristen en audiciens. Die willen graag helpen en zijn heel belangrijk om bij de zorg in je instelling te betrekken. Zij kunnen helpen een probleem op te lossen, controles en metingen doen, ouderen leren omgaan met een hulpmiddel of bijvoorbeeld brillenglazen checken.”
Ook bejegening
De training die managers aan hun zorgmedewerkers kunnen geven, besteedt ook aandacht aan bejegening: hoe kunnen zij het beste omgaan met mensen die slecht horen en zien. “Bijvoorbeeld: doe ’s ochtends eerst het hoortoestel in en begin daarna pas met de rest van alles wat moet gebeuren”, legt Arts uit. “Zeg eerst je naam als je een kamer binnenkomt. Leg passende kleding bij elkaar. Leg spullen altijd terug op dezelfde plek en zorg dat er geen spullen in gangen rondslingeren. Zorg dus dat de verzorgenden zich bewust worden van het probleem. Je kunt het ze ook zelf laten ervaren, bijvoorbeeld door ze met een afgeplakte bril door het huis te laten lopen.”
Inbedden in organisatie en zorgleefplan
Het PON leert managers tijdens de training ook hoe zij de aandacht voor het onderwerp kunnen inbedden in de organisatie. “Het is bijvoorbeeld goed een aandachtsfunctionaris aan te stellen. Die zorgt ervoor dat het onderwerp niet van de agenda verdwijnt, door regelmatig een oog- en oorcheck te organiseren, contacten met ondernemers te leggen en bij hen langs te gaan.” Die bewustwording geldt voor de gehele organisatie. “Kun je een ringleiding regelen voor de activiteitenruimte? Denk eraan bij nieuwbouw. Regel een deurbel met lichtflitsen voor slechthorenden.” Het PON heeft met ActiZ afgesproken dat de signaleringslijst in het zorgleefplan wordt opgenomen. “Het zou ideaal zijn als organisaties bij de intake de ogen en oren controleren en het vervolgens eens per jaar checken. Oog- en oorproblemen zijn echt een ondergeschoven kindje, we hopen dat we daar iets aan kunnen veranderen.”
Meer informatie
- Wilt u meer informatie of deelnemen aan de training? Ga dan naar de website van Vilans
