Richtlijnen depressie/apathie bij dementie, NIVEL/Waerthoven
Mensen met dementie hebben vaak last van psychologische en/of gedragsproblemen zoals depressie en apathie. Om de verzorgenden in verpleeg- en verzorgingshuizen te ondersteunen zijn er twee richtlijnen gemaakt waarin beschreven staat hoe zij mensen met dementie die depressief of apathisch zijn het beste kunnen begeleiden. Elke patiënt krijgt een persoonlijk plan van aanpak dat aansluit op zijn beleving.
Doel
De richtlijn ‘depressie bij dementie’ beschrijft de Plezierige Activiteiten Methode en de richtlijn ‘apathie bij dementie’ beschrijft de Zintuig Activeringsmethode. Tevens is voor de richtlijn ‘apathie bij dementie’ een cursus ontwikkeld voor verzorgenden: ‘snoezelen door uitvoerenden’.
• Plezierige Activiteiten Methode: deze methode gaat uit van een belevingsgerichte werkhouding waarin de verzorgende zich verplaatst in de bewoner en in de zorgcyclus. De zorgcyclus bestaat uit de inventarisatie van behoeften van de patiënt, planning van zorg, uitvoering en evaluatie. Er wordt een zorgplan gemaakt waardoor de patiënt weer activiteiten verricht waar hij plezier aan beleeft. Deze activiteiten moeten zijn aangepast aan het huidige functioneren van de patiënt. Daarbij wordt geprobeerd het piekeren van de patiënt zoveel mogelijk te verminderen.
• Zintuig Activeringsmethode: deze methode, ook wel snoezelen genoemd, gaat uit van een belevingsgerichte werkhouding zoals hierboven staat beschreven. Er wordt een zorgplan gemaakt met momenten tijdens en naast de verzorgingsmomenten waarbij de zintuigen van de patiënt positief geprikkeld worden.
• Snoezelen is een benaderingswijze om via actieve zintuigprikkeling een ingang te vinden in de belevingswereld van dementerenden om hun welbevinden te stimuleren of in stand te houden. Verzorgenden leerden dit door de cursus “snoezelen door uitvoerenden”, gegeven door het Bernardus Expertisecentrum/Fontis. De verzorgenden en activiteitenbegeleiders werden getraind in het snoezelen in de dagelijkse zorg, het signaleren en hanteren van de reacties van de bewoners en het omgaan met hun eigen grenzen. Per patiënt wordt een persoonlijk zorgplan geschreven.
Feiten en cijfers
Beide richtlijnen verminderen de klachten van mensen met dementie. Het contact met mensen gaat vooruit en het aantal depressieve klachten vermindert. Voor de richtlijn ‘depressie bij dementie’ worden de volgende zaken geregistreerd: informatie over de bewoner en zijn vroegere leven, de depressieve klachten, beoogde begeleidingsdoelen, het plan van aanpak ofwel de plezierige activiteiten, wat er wordt gedaan om het piekeren te voorkomen en hoe de patiënt begeleid wordt tijdens het piekeren. Voor de richtlijn ‘apathie bij dementie’ wordt vooral gelet op: informatie over de favoriete geluiden van de bewoner, geuren, smaken, beoogde zintuigactiveringsdoelen, de zintuigactiveringsactiviteiten en de reacties van de bewoner hierop. Voor beide richtlijnen geldt dat de resultaten worden geëvalueerd na een week. Voor de cursus geldt dat gedurende de voormeting het gedrag van deelnemende bewoners wordt vastgelegd door video-registraties en gedragsobservatielijsten.
Snoezelen
De verzorgenden ervaren dat het snoezelen ten goede komt aan hun werkbeleving. Ze waren meer tevreden over de kwaliteit van zorg, het contact met de bewoners en hun eigen groei. In hun beleving was de werkdruk afgenomen, zij ervaarden minder problemen door gebrek aan tijd en zelfvertrouwen en konden beter omgaan met specifieke gedragingen van demente bewoners. Alle afdelingen waar het snoezelen was ingevoerd hadden een cultuurslag gemaakt van taakgerichte zorg naar bewonersgerichte zorg.
De richtlijn is primair bedoeld voor gediplomeerde verzorgenden werkzaam in verzorgingshuizen en verpleeghuizen en is direct toepasbaar. De cursus is ook al ontwikkeld en wordt uitgevoerd door het Bernardus Expertisecentrum/Fontis. De cursus is tevens van toepassing in elk verpleeg- en verzorgingshuis met dementerenden met apathie, maar wellicht ook in de thuiszorg.
Contact
NIVEL/Waerthoven
Mevr. R. Verkaik en mevr. A. Francke
Email: r.verkaik@nivel.nl en a.francke@nivel.nl
Tel.: 030 2729700