Goede zorg vanuit de presentiegedachte

16 juni 2008

Deze week kreeg ik tijdens een symposium – met een schok van herkenning – ineens de begrippen aangereikt die de kern van de kwaliteit van zorg voor mijn moeder in het verpleeghuis betroffen. Hiermee kon ik kort en goed aangeven wat mijn moeder echt nodig had en wat zij van een gastvrouw daadwerkelijk ook kreeg..

Het was op de voorjaarsconferentie van de Nederlandse Vereniging voor Kwaliteit en Zorg, die als titel had: “Verzakelijking en de menselijke maat in de zorg. Een tegenstelling?” Spreker was professor Andries Baart, de grondlegger van de Presentietheorie. U weet wellicht al het nodige hierover, maar voor mij was het nieuw. De voordracht was prikkelend en indringend en mede daardoor werd het een zinderende middag die de tongen van zowel enthousiastelingen als critici danig losmaakte.

Presentiebeoefening

Presentiebeoefening laat zich omschrijven als een praktijk waarbij de zorggever zich aandachtig en toegewijd op de ander betrekt. Zo leert hij/zij zien wat er bij die ander op het spel staat – van verlangens tot angst – en dáárbij gaat begrijpen wat er in de desbetreffende situatie gedaan zou kunnen worden en wie hij/zij daarbij voor de ander kan zijn.
Een manier van doen, die slechts verwezenlijkt kan worden met gevoel voor subtiliteit, vakmanschap, met praktische wijsheid en liefdevolle trouw. Meer info: www.presentie.nl.

Trigger

Wat mij in het verhaal vooral triggerde waren de volgende drie begrippen: gewaarworden, interpreteren en toelaten in de zin van doen wat gedaan kan worden. Dat was nou precies datgene wat die gastvrouw ’s avonds in de huiskamer voor mijn moeder in de praktijk bracht! Wat ze deed, maakte voor mijn moeder echt het verschil tussen zorg en goede zorg. Ik zal het even kort toelichten, opdat u mijn gedachtegang en enthousiasme beter kunt volgen..

Kwaliteit van zorg

Mijn moeder belandde als gevolg van een CVA in een verpleeghuis na langdurig als (zwaar belaste) mantelzorger voor haar man gezorgd te hebben. Gedurende een verblijf van 8 maanden, maar ook na haar overlijden aldaar heb ik me vaak afgevraagd wat voor haar nu kwaliteit van zorg was. Niet beredeneerd vanuit de optiek van de medewerker beleid en kwaliteit die ik beroepsmatig was, maar vanuit haar gezichtsveld. Brons, HKZ, INK, normen verantwoorde zorg: deze systemen en normenkaders boden me op dit punt evenwel geen concrete aanknopingspunten..

De gastvrouw

Ik heb de gastvrouw in kwestie diverse keren ontmoet en aan het werk gezien. Ik was erg onder de indruk van wat deze dame zonder ophef en zonder zorgplan bewerkstelligde. Zij bracht eigenlijk het gedachtegoed van presentiebeoefening bij mijn moeder moeiteloos edoch succesvol in de praktijk, zo realiseer ik me tijdens de genoemde conferentie!

Implementatie presentietheorie

Ik kan haar werkwijze met behulp van de presentietheorie als volgt samenvatten.

a. de gewaarwording van de gastvrouw:
De negatieve emotie van cliënt mevrouw Mouris bij de oncontroleerbare huilbuien: nu ben ik op mijn oude dag nog een huilebalk geworden! Het goede verstand van mevrouw Mouris, getuige haar bijdrage aan quizzen, kruiswoordpuzzels en raadspelletjes.

b. de interpretatie van de gastvrouw:
Mevrouw Mouris baalt er vreselijk van dat zij haar emoties niet meer de baas is en de greep kwijt zijn op die controle lijkt haar onzeker, verdrietig en angstig te maken. Zij is blijkbaar altijd heel blij geweest met haar goede verstand en zij vindt het plezierig dat andere mensen haar slimheid opmerken en bevestigen, zij vindt het vreselijk dat haar omgeving gaat denken dat Mevrouw Mouris de weg toch wel wat kwijt schijnt te zijn..

c. het toelaten, het doen wat gedaan kan worden door de gastvrouw:
Huilen benoemen als iets dat helaas gewoon gebeurt, aangeven dat het vervelend is voor haar maar dat zij daar niets aan kan doen, haar rustig uit laten huilen tot het weer over is en haar dan gelijk weer betrekken in het groepsspel en ‘de beurt’ geven, bevestigen van haar goede verstand door haar te complimenteren voor haar goede antwoorden en parate kennis, publiekelijk aan te geven erg blij te zijn dat zij erbij is want zij is een echte aanwinst voor de groep, hè dames….! Nee, mevrouw Mouris is heus niet gek, dat blijkt maar weer eens (hoort, zegt het voort..).

Model Mantelzorgmanagement

In het huidige kwaliteitsdenken in de zorg gaat het met name over meetbare uitkomsten, zoals die van bv. de normen verantwoorde zorg. De presentietheorie brengt wezenlijke aspecten naar voren die zich minder makkelijk in cijfertjes laten vangen..Voor mij is nu de uitdaging of en hoe ik dit aspect van de presentiebeoefening een plek kan geven in mijn prototype mantelzorgmanagement, waarover ik u in een eerder log berichtte.

Zorg als kwaliteitsmaat

Bij mijn moeder was het vervullen van de genoemde verlangens en het reduceren van angst essentieel voor haar mens-zijn, naast natuurlijk de lichamelijk verzorging en het eten en drinken enzo, de basisvoorzieningen voor elk mens die het niet meer zelf kan rooien. De presentietheorie laat dit zien in een range van algemeen naar specifiek, van instrumenteel naar uniciteit. Van Verzorgdheid (het nodige), Zorgvuldigheid (aandacht), Zorgzaamheid (trouw) naar Bezorgdheid (medeleven). Een intrigerende range!

Wat zou ik dat met mijn moeder zelf graag nog eens willen bespreken..

Ina Mouris