Betere zorg door verzorgenden, verpleegkundigen en verpleeghuisartsen
Op 2 februari jl. organiseerde Adviesgroep Terts het minisymposium Beroep op kwaliteit. Het was de feestelijke afsluiting van het programma ‘Kwaliteitsontwikkeling beroepsgroepen V&V’ (2000-2005), dat Terts in opdracht van het College voor Zorgverzekeringen begeleidde. 
In dit programma ontwikkelden de beroepsorganisaties AVVV, NVVA en Sting kwaliteitsinstrumenten voor verzorgenden, verpleegkundigen en verpleeghuisartsen in verpleeg- en verzorgingshuizen en langdurende thuiszorg. Uniek was dat de beroepsorganisaties hiervoor intensief samenwerkten met elkaar en met de cliëntenorganisaties, brancheorganisaties en zorgverzekeraars. Het motto was: multidisciplinair en tripartiet kwaliteitsbeleid.
Kwaliteitsinstrumenten
De beroepsorganisaties hebben hun instrumenten in een overzichtelijke productencatalogus bijeen gebracht, die via de website van Zorg voor beter te downloaden is.
AVVV, NVVA en Sting gaan in samenwerking met de andere veldpartijen meer kwaliteitsinstrumenten ontwikkelen die beroepsbeoefenaren en zorginstellingen helpen bij het realiseren van de Normen voor verantwoorde zorg. Hiervoor ontwikkelden zij het Deltaplan V&V dat met subsidie van VWS de komende drie jaar wordt uitgevoerd.
Voor het minisymposium waren 45 deelnemers uitgenodigd die een actieve bijdrage leveren aan de kwaliteit van zorg in de V&V: bestuurders, beleidmakers, professionals, wetenschappers en politici.
Reacties
Mevrouw Vossenaar van de Directie Langdurige Zorg nam namens staatssecretaris Ross de resultaten van het programma in ontvangst. H. Hillen, voorzitter van het College voor Zorgverzekeringen overhandigde haar het eindrapport. Vossenaar: “In het subsidieprogramma ‘Kwaliteitsontwikkeling beroepsgroepen Verpleging & Verzorging’ hebben verpleeghuisartsen, verpleegkundigen en verzorgenden ieder met hun eigen opleiding, kennis en ervaring gewerkt aan betere kwaliteitszorg. Die samenwerking vinden wij extra bijzonder omdat de AVVV, de NVVA en Sting zelf nog relatief jonge beroepsverenigingen zijn. Wij vinden de bijdrage van de drie beroepsgroepen aan een betere kwaliteit belangrijk en noodzakelijk. In het eindrapport ‘Beroep op kwaliteit’ staan resultaten waarop u trots kunt zijn. Juist in de periode dat er veel naar buiten is gekomen over wat er niet goed gaat, heeft u hard gewerkt aan verbeteringen.”
Tijdens het minisymposium werd een kort interview gehouden met de drie directeuren van de betreffende beroepsverenigingen. Daarin gaven zij aan trots te zijn op de resultaten van het programma. “Dit programma heeft veel opgeleverd, zoals een meer vraaggerichte zorgverlening en verankering van het cliëntenperspectief in kwaliteitsinstrumenten. Veel instrumenten, bijvoorbeeld trainingen en leertrajecten, hebben op de werkvloer reeds hun waarde bewezen en geleid tot een betere kwaliteit van zorg. Ook is er nu meer aandacht voor hoe richtlijnen op de werkvloer kunnen worden toegepast. Zo zijn er bijvoorbeeld praktische checklists ontwikkeld, die overal direct gebruikt kunnen worden. Het programma heeft verder geresulteerd in een steeds hechtere samenwerking tussen de beroepsorganisaties en de ontwikkeling van het Deltaplan V&V.”
Discussie
Er werden lezingen gehouden door Anne-Mei Thé, de schrijfster van het boek “De wachtkamer van de dood” en Stella Braam schrijfster van het boek ‘Ik heb Alzheimer’. Beide boeken hebben heel wat stof doen opwaaien.
Anne-Mei Thé
Anne-Mei Thé beschreef tijdens haar lezing haar ervaringen in een participerend onderzoek als verzorgende in een verpleeghuis. Zij bevestigde hierbij dat de zorgzwaarte van bewoners is toegenomen en dat daardoor de werkdruk voor het personeel is gestegen. In de tijd dat zij in het verpleeghuis werkte werd kwaliteit onmogelijk gemaakt door deze werkdruk, maar ook door het tekort aan scholing en vertrouwen.
“In het verpleeghuis gaat het om mensen. Mensen die er wonen, werken en op bezoek komen. Natuurlijk, zal iedereen zeggen. Maar zo vanzelfsprekend is dat niet. Het lijkt zelfs wel alsof we dat steeds meer uit het oog verliezen. Er wordt gepraat in termen van management, reorganisaties, protocollen, kwaliteitseisen, vraaggestuurde zorg en veiligheid. Daarmee moet de kwaliteit van zorg worden opgekrikt” aldus Thé.
“In het verpleeghuis draait het echter primair om de relatie tussen bewoners en de medewerkers op de werkvloer. Dat is een kwetsbare afhankelijkheidsrelatie. Als deze onder druk komt te staan bestaat het gevaar dat die afhankelijkheidsrelatie een machtsverhouding wordt die kan worden misbruikt. Dat is geen boze opzet, maar het gevolg van werkdruk, een dalend opleidingsniveau, een kloof tussen management en de werkvloer, en veranderende en groeiende verwachtingen van de omgeving en familie.”
Thé sloot af met de stelling: “Als je niet goed voor verzorgenden zorgt, kun je niet verwachten dat zij goed voor hun cliënten zorgen.” Tijdens de discussie die hierover werd gevoerd was het algemene geluid dat men voor goede zorg als organisatie dicht bij de werkvloer moet staan. Scholing, tijd en vertrouwen moeten worden geboden aan de verzorgers zodat zij professioneel en goed hun beroep kunnen uitvoeren.
Stella Braam
Stella Braam beschreef in het kort het verhaal van haar vader, een Alzheimerpatiënt, in verpleeg- en verzorgingshuizen. “Leven met Alzheimer is een structureel gevecht en een permanente onzekerheid. De paniek als je de weg niet meer kunt vinden. Verbijstering als je ‘s ochtends halverwege het aankleden niet meer weet hoe het moet. Zorgen over de incassobrieven die binnen komen. Zo staat er een deurwaarder op de stoep. De meewarige blikken in de winkels als je met je geld staat te stuntelen. De mevrouw die voor je deur staat: ze komt je bekend voor, maar wie oh wie?”
“De verhuizing naar het zorgcentrum is voor mijn vader een traumatische ervaring geweest. Gisteren deed hij nog boodschappen bij de Edah, nu houden onbekenden hem tegen als hij naar buiten wil”
“Onrustig loopt mijn vader rond, alsmaar op zoek naar antwoorden op zijn vragen. Soms ziet hij zijn verzorgenden aan voor indringers en moet hij zich verdedigen. Dat heet agressie en wordt bijna standaard behandeld met antipsychotica, ondanks dat steeds meer internationaal onderzoek uitwijst dat deze schadelijk kunnen zijn voor demente 65-plussers.”
Vervolgens kwam Braam met twee op elkaar aansluitende stellingen: “Geen pillen als de echte vraag nabijheid is” en “Beroepsgroepen moeten zich op de hoogte houden van voortschrijdende wetenschappelijke kennis en inzichten.”
In de discussie over deze stellingen werd ondermeer naar voren gebracht dat kwaliteit van zorg vraagt om meer scholing, tijd en middelen. Opnieuw werd bevestigd dat managers van een verpleeg- of verzorgingshuis dicht bij het personeel en de patiënten betrokken moeten zijn, zodat zij aanvoelen wat er op de werkvloer nodig is om de kwaliteit van de zorg te waarborgen. De directrice van AVVV vond dat er meer gebruik moet worden gemaakt van de kennis en kunde van verpleegkundigen. Henk Kouwenhoven van Arcares zei: “Samen moet het lukken om de kwaliteit van zorg te verbeteren en met elkaar de switch te maken die nodig is om te voldoen aan de Normen voor verantwoorde zorg.
Vervolg
Het programma is nu afgerond, maar dat geldt niet voor de implementatie. De ouderenzorginstellingen kunnen nu aan de slag met de handleidingen en checklists en cursussen en scholingsprogramma’s die werden ontwikkeld. Met het programma is een begin gemaakt met een kwaliteitssysteem voor de beroepsuitoefening van verzorgenden, verpleegkundigen en verpleeghuisartsen. Het kwaliteitsbeleid moet verder worden ontwikkeld. De beroepsorganisaties AVVV, NVVA en Sting zetten zich hiervoor in en blijven zich sterk maken voor de verdere ontwikkeling en borging van kwaliteit in de ouderenzorg. Daarvoor is een adequate structurele financiering vereist. Hierover gaan de beroepsorganisaties in gesprek met de overheid en andere landelijke partijen.
Meer informatie
- De kwaliteitsinstrumenten.pdf (pdf, 307.29KB) van de AVVV, NVVA en Sting.
- Het volledige eindrapport van het programma ‘Kwaliteitsontwikkeling beroepsgroepen V&V’ staat op de websites van de AVVV, NVVA en Sting.