ZIP Care beoordeelt een zorgplan op de volgende punten:

• Het vraagstuk van de cliënt
• Het perspectief of het toekomstbeeld
• Het profiel of beschrijving van de cliënt
• De doelen van de cliënt
• De uitvoering van de ondersteuning en behalen van de doelen
• De evaluatie van de geleverde diensten aan de cliënt

De Christelijke Hogeschool Nederland ontwikkelde in samenwerking met Stichting Philadelphia Zorg en Prismant dit kwaliteitsinstrument. De CHN is gesteund door het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en de Inspectie voor de Gezondheidszorg. Zij raadpleegde verschillende koepel- c.q. brancheorganisaties. In de ontwikkeling van ZIP Care zijn zowel professionals als cliëntenpanels geraadpleegd. Bij het gebruik van het instrument staat de vertaling van de cliëntvraag in een goed zorgplan centraal.

Doel

Het instrument stelt de professional zèlf in staat te beoordelen of een zorgplan van voldoende kwaliteit is. Kwaliteitsinstrumenten die daadwerkelijk door beroepsbeoefenaren zelf gehanteerd kunnen worden, zijn schaars. Het zijn veelal de beleids- en stafafdelingen die kwaliteit meten, terwijl juist de professional op zoek is naar mogelijkheden tot zelfreflectie. Daarnaast leidt gebruik van de ZIP Care tot voordeel voor de cliënt wiens zorgplan wordt beoordeeld. ZIP Care richt zich op de betrokkenheid en het zeggenschap van de cliënt bij de totstandkoming van het zorgplan.

Feiten en cijfers

ZIP Care kan gebruikt worden door alle professionals die werken met cliënten die langdurige zorg en ondersteuning ontvangen (care) en bezig zijn met het opstellen van een zorgplan. Het project is uitgevoerd ten behoeve van de gehele care-sector: thuiszorg, gehandicaptenzorg, verpleging & verzorging en GGZ. Diegene die verantwoordelijk zijn voor het ontwikkelen en opstellen van zorgplannen kunnen de ZIP Care gebruiken. Begeleiders vanaf kwalificatieniveau 3 en lijnfunctionarissen en therapeuten hebben baat bij dit instrument.

Het instrument is uitvoerig getest op betrouwbaarheid en validiteit. ZIP Care kan makkelijk gekoppeld worden aan de zorgplanmethodiek van de organisatie. Daarnaast is het mogelijk individueel of in teamverband gebruik te maken van het instrument. Er is geen aparte training vereist om het instrument te gebruiken. Het instrument kost €10 per pakketje (instrument plus handleiding).

Uitkomsten van ZIP Care hebben effect op twee niveaus. Ten eerste leiden de uitkomsten tot verbeterpunten en aanpassingen in de zorgplanmethodiek van de organisatie. Ten tweede heeft gebruik van het instrument effect op de professionaliteit en het vakmanschap van medewerkers.

Contact en meer informatie

Het ZIP Care pakket bestaat uit een ZIP Care –evaluatie-instrument en een handleiding. Dit is à €10 door iedere geïnteresseerde te bestellen bij de Christelijke Hogeschool te Leeuwarden. Meer informatie over het instrument is te vinden op www.zipcare.nl of neem contact op met mevr. R. Schaap, Consultant ZIP Care, Stenden Hogeschool, tel: 058-2441400.

Door gebruik te maken van deze opzet zorgt men ervoor dat er gelijkwaardigheid in medezeggenschap is tussen cliënten en vertegenwoordigers. Cliënten en vertegenwoordigers vinden het vaak ongemakkelijk om samen te vergaderen. Het vergadertempo van beide groepen is verschillend en vinden zij niet alle onderwerpen even interessant. Onderwerpen waarover de cliëntenraad om advies wordt gevraagd worden verdeeld tussen de beide deelraden in samenspraak met de voorzitters van de deelraden.

De deelraad cliënten wordt ondersteund door een interne coach (1,0 FTE). De cliënten worden betrokken bij de sollicitatieprocedure van de coach. Iedere lokale deelraad benoemt een contactpersoon die zorgt voor schriftelijke/mondelinge informatie uitwisseling tussen de centrale cliëntenraad en de lokale cliëntenraad. De centrale cliëntenraad overlegt met de directie. De centrale cliëntenraad bestaat ook uit twee deelraden: de deelraad cliënten en de deelraad vertegenwoordigers. Deze worden door de lokale raden afgevaardigd. Er zijn 5 lokale cliëntenraden opgezet binnen de sector wonen.

Doel

De cliënten die voorheen deelnamen in deelnemers- en bewonersraden kunnen nu hun zeggenschap wettelijk uitoefenen via de diverse officiële cliëntenraden. Erg belangrijk van dit project is dat de medezeggenschap van de cliënten afgestemd is met de medezeggenschap van ouders. Tevens is er een fulltime coach beschikbaar om de cliënten in de deelraden te ondersteunen.

Feiten en cijfers

De voorgestelde situatie dient als groeimodel te worden beschouwd. Dit wil zeggen dat als uitgangspunt voor elke zorgeenheid (in totaal negen) en voor de dagbestedinglocaties (in totaal geclusterd in negen groepen) een lokale cliëntenraad wordt opgericht. Wanneer dit model in de praktijk niet haalbaar blijkt of aanpassingen behoeft, dan wordt het gewijzigd (met uitzondering van het punt dat cliëntenraad is opgebouwd uit twee deelraden die gelijkwaardig zijn aan elkaar).

Voor het ontwikkelen van een nieuwe structuur voor medezeggenschap is een werkgroep opgezet waarin o.a cliëntenvertegenwoordigers in hebben gezeten. Door dit project is de collectieve medezeggenschap dichter bij de cliënt komt te staan. Verder hebben de cliënten ook inspraak bij het aanstellen van de fulltime coach.

Er is een rapport beschikbaar, ‘nota medezeggenschap’. Verder valt de invoering van het nieuwe medezeggenschapstructuur binnen de kaders van de Wet Medezeggenschap Cliënten in Zorginstellingen (WMCZ). De gekozen structuur is gebaseerd op een model ontwikkeld door Raad op Maat.

Het eerste deeltraject van het project bestaat uit het ontwikkelen van visie en doelen voor en door de de beroepsgroep (helpenden, verzorgenden, teamleiders en opleidingsfunctionarissen) door middel van een werkinstrument. Het ontwikkelde boekje ‘Kijk op Kwaliteit’ en de ‘Lesbrief Kwaliteit’ zijn bedoeld als een eerste stap in het werken aan kwaliteit. Deze werkwijze is ontwikkeld in samenspraak met cliënten en bewoners van verpleeg- en verzorgingshuizen en in samenwerking met zorginstellingen.

Doel

De meerwaarde van dit deeltraject is te vinden in het feit dat er hiermee draagvlak voor het vraaggericht werken gecreëerd wordt onder de professionals. Juist deze mensen hebben direct contact met de cliënten en moeten deze visie uitdragen en toepassen. Het boekje geeft helpenden, verzorgenden, teamleiders en kwaliteitsfunctionarissen visie en perspectief op wat een goede verzorging is en wat er moet gebeuren om aan een goede verzorging te kunnen werken.

De lesbrief is bedoeld om de discussie hierover met verzorgenden en helpenden in een instelling te kunnen voeren. Het draagt er aan bij dat instellingen bewust worden van hun eigen kwaliteitsbeleid en hoe het zou moeten zijn in hun visie. Aannemelijk is dat dit indirect een effect heeft het cliëntniveau. De kwaliteit van leven zal in een later stadium gemeten worden.

Feiten en cijfers

Sting heeft al bij meerdere zorginstellingen bijeenkomsten gehouden. Voorbeelden hiervan zijn Thuiszorg Den Haag, Verpleeghuis Mandala te Apeldoorn. In samenwerking met het NIVEL is een schriftelijke vragenlijst opgesteld om te evalueren hoe gebruikers omgaan met de brochures ‘Kijk op Kwaliteit’ en ‘Werken aan Kwaliteit’. Op dit moment is Sting nog bezig met het implementeren van het project in instellingen.

Sting heeft voor het eerste deeltraject de brochure Kijk op Kwaliteit en de Lesbrief Kwaliteit ontwikkeld. Tevens organiseert Sting bijeenkomsten over vraaggericht werken en zeggenschap. Het boekje ‘Kijk op Kwaliteit’ kost voor niet leden € 10,- en voor leden € 7,50. De Lesbrief Kwaliteit kost €6,00.

De vragenlijst is op verschillende niveaus te gebruiken, op individueel niveau om de zorg specifiek te kunnen inrichten en op instellingsniveau om ook de bedrijfsvoering en de zorgverlening daarop te kunnen afstemmen. Tevens is er een uitgebreide handleiding opgesteld voor interviewers, waarin opgenomen een korte toelichting per stelling en hulpvragen die gebruikt kunnen worden om een geïnterviewde op weg te helpen.

Bij het ontwikkelen van het meetinstrument is vooraf veldonderzoek verricht bij cliënten(raden), zorgaanbieders en deskundigen naar de vraag welke aspecten van belang zijn voor de levenskwaliteit. Uit de genoemde aspecten zijn de vier domeinen en bijbehorende indicatoren benoemd.

Doel

Het instrument biedt de mogelijkheid om de individuele invulling van kwaliteit van leven te meten om vervolgens de zorg daarop aan te passen.

Feiten en cijfers

Het instrument is uitgetest in vijf pilots bij 200 cliënten. Op basis van de uitkomsten van het pilotonderzoek en de ervaringen van de interviewers kan geconcludeerd worden dat op individueel niveau de vragenlijst een goed instrument blijkt te zijn om inzicht te krijgen in hoe een individuele ouder zijn/haar ‘kwaliteit van leven’ ervaart en welke aspecten hij/zij daarin belangrijk vindt. Ook op instellingsniveau is het goed mogelijk om inzicht te krijgen hoe de ‘kwaliteit van leven’ wordt beleefd.

Nadat ongeveer 20% van de interviews waren afgenomen is een eerste evaluatie gehouden met de interviewers. Knelpunten die genoemd werden door interviewers zijn opgelost en verwerkt in de vragenlijst.
Het meetinstrument is gemakkelijk voor iedere instelling/organisatie te gebruiken. Voor de interviewers is een handleiding opgesteld (zie beschrijving innovatie).

Contact en informatie

Actiz
Mevr. T. van Sprundel
Email: t.van.sprundel@actiz.nl
Tel.: 030 2739393

Doel

De cliënten krijgen meer inspraak over hoe ze willen wonen.

Feiten en cijfers

Groen Links heeft in samenwerking met de oudervereniging WOI een enquête gehouden onder 50 zorginstellingen. Uit het onderzoek blijkt dat slechts 48% van de zorginstellingen in de afgelopen drie jaar een leefwensenonderzoek (LWO) heeft gehouden onder de bewoners/cliënten. Hiervan houdt echter maar een kwart rekening met de uitkomsten in zijn beleid.

Bij de instellingen is veel behoefte aan richtlijnen/criteria waaraan een onderzoek zou moeten voldoen. Op dit moment geven instellingen hier ieder op eigen wijze invulling aan. Iets meer dan de helft van de zorginstellingen heeft geen LWO gehouden. De helft van deze instellingen geeft als belangrijkste oorzaak aan dat zij niet bekend zijn met het LWO.

Het leefwensenonderzoek kan toegepast worden in zorginstellingen voor verstandelijk gehandicapten. Buiten de sector is nog geen praktijktoepassing maar het zou goed mogelijk zijn om het toe te passen in de verpleeg- en verzorgingshuizen.

Bij de constructiefase van het meetinstrument hebben de verstandelijk gehandicapten een grote rol gespeeld. Tevens zijn de verstandelijk gehandicapten zelf de informanten. De vragenlijst bestaat uit 44 vragen onderverdeeld in negen domeinen: lichaam en gezondheid, psychisch functioneren, persoonlijke verzorging, sociaal – relaties met andere mensen, wonen, werk, materieel, geloven en zeggenschap.

Er is ook nog een verkorte versie van IDQOL, de IQOL-16, dit voor mensen waarbij de hoeveelheid vragen te hoog bleek te zijn. De volgorde en inhoud van de stappen in het ontwikkelingsproces zijn voor een belangrijk deel ingegeven door mensen met een verstandelijk handicap.

Doel

Het instrument is geschikt voor regelmatig te herhalen grootschalige metingen waar beleidsmatige conclusies op het niveau van voorzieningen of zorgorganisaties uit te trekken zijn. De afname van de vragenlijst kost weinig tijd en kan dus regelmatig herhaald worden. Tevens kunnen de vragenlijsten het maatschappelijk functioneren van mensen met een verstandelijke handicap mede bevorderen doordat inspraak, medezeggenschap en het zelf keuzes maken positief beïnvloed worden.

Feiten en cijfers

In totaal hebben 125 cliënten van de Gemiva-SVG groep meegedaan. Uit de effectmeting blijkt dat de IDQOL–44 een geschikte generiek zelfrapportage schaal is voor meting van door cliënten ervaren ‘kwaliteit van bestaan’. De IDQOL –16 is zeer geschikt als generieke screeningsinstrument. Het kan dus door instellingen gebruikt worden als snelle quickscan in de dagelijkse praktijk van zorg en ondersteuning.

Binnen de organisatie wordt de IDQOL gebruikt wanneer, op het niveau van een of meerdere locaties van Gemiva-svg, metingen van kwaliteit van bestaan zinvol wordt gevonden. In al deze gevallen wordt de schaal bij alle betreffende cliënten afgenomen. Bij de gezinsvervangende tehuizen (GVT’s) is het de bedoeling dat de meting wordt herhaald nadat de cliënten kleinschaliger zijn gaan wonen, en daarna nog eens als follow-up. Het is dus een instrument die Gemiva gebruikt om het welslagen van kleinschaliger wonen c.q. community care te volgen.

Op korte termijn komt er een CD-Rom versie van de IDQOL. Met behulp van een sprekende computer en een speciaal toetsenbord met vijf grote toetsen voor de smiley’s zal de afname van de schaal gemakkelijker en tevens onafhankelijker van de inbreng van een interviewer gemaakt worden. De schaal wordt ook bij andere instellingen gebruikt zoals St. Anna te Heel en het Sinai-centrum in Amersfoort.

Contact en meer informatie

Gemiva-SVG Groep
Dhr. J. Hoekman
Email: joop.hoekman@gemiva-svg.nl
Telnr: 0182 575800

‘Zeg het ons’ is ontleend aan de methode ‘Ask me’ die ontwikkeld is in de Verenigde Staten. De inbreng vanuit het cliëntenperspectief staat in dit project centraal. De vragenlijst is ontwikkeld met mensen met een verstandelijke beperking, het onderzoek is uitgevoerd door mensen met een verstandelijke beperking en mensen met een verstandelijke beperking zijn nauw betrokken geweest bij de evaluatie van de methode.

Doel

Zowel bij de ontwikkeling alsmede bij de uitvoering van het project staan mensen met een verstandelijke beperking centraal. Bovendien is er voor gezorgd dat Onderling Sterk – de belangenvereniging voor mensen met een verstandelijke beperking – in staat is om deze methode toe te passen en zo erachter te komen wat er in instellingen verbeterd kan worden.

Feiten en cijfers

Bij de zeven instellingen waar Zeg het ons! in 2000 en 2001 is toegepast zijn verschillende activiteiten in gang gezet om de kwaliteit van het bestaan van cliënten naar aanleiding van het onderzoek te verbeteren. Dit is te lezen in het onderzoeksverslag die via de websites te downloaden is.

Contact en informatie

NIZW
Dhr. J. Zomerplaag
Email: j.zomerplaag@nizw.nl
Tel.: 030 2306311

Informatie over Zeg het ons! Staat op de website van Vilans (klik door naar gehandicapten en participatie) en de website van de LFB Onderling Sterk (klik door naar Zeg het ons!). Verder is voor dit project een handboek opgesteld waarin de werkwijze wordt beschreven.

Het handboek is bestemd voor medewerkers van Landelijke Federatie Belangenverenigingen Onderling Sterk (LFB) die de toepassing van Zeg het ons! gaan coördineren. Daarnaast is er ook een videofilm geproduceerd over Zeg het ons! die bedoeld is voor zorgaanbieders en mensen met een verstandelijke beperking te laten zien hoe de methode werkt.

Het totale scholingsprogramma voor de medewerkers is opgebouwd uit een gezamenlijke startbijeenkomst, drie verschillende inhoudelijke programma’s en een gezamenlijke afsluitende bijeenkomst. De inhoudelijke scholingsprogrammas zijn aangepast op de taken en verantwoordelijkheden die deelnemers hebben binnen het verzorgingshuis.

De eerste is voor de groep medewerkers werkzaam in de zorg, activiteitenbegeleiding en geestelijke verzorging. Het tweede is voor medewerkers van de receptie, keukendienst, administratie en technische dienst. Het laatste programma is voor de vrijwilligers.

Voor iedere groep is een eigen handboek ontwikkeld, waarin het programma, de opdrachten en uitgangspunten van de veranderende zorgvisie in zijn opgenomen. Daarnaast is er ook nog een bijeenkomst voor zorgvragers om hen te informeren over de op gang zijnde ontwikkelingen. De cliëntenraad heeft een rol gespeeld bij de ontwikkeling en uitvoering van de scholing.

Doel

Voor de patiënten van de verzorgingshuizen neemt de meerwaarde indirect toe omdat de medewerkers vraaggerichter gaan werken.

Feiten en cijfers

Er is een voor- en nameting gedaan bij de medewerkers. Deze laat zien dat er een positieve verandering is te constateren in de vraaggerichte attitude van de medewerkers. De resultaten zeggen niets over de effecten op langere termijn. Ook is niet duidelijk wat het daadwerkelijk effect is bij de zorgvrager zelf. Hiervoor is meer onderzoek nodig.

Uit de meting blijkt dat de zorgvrager vaker gestimuleerd wordt om zelfstandig besluiten te nemen. De medewerker geeft ook vaker zelf advies maar ook krijgt de zorgvrager de gelegenheid om elders advies in te winnen. Initiatieven van de zorgvrager krijgen ook meer steun van de medewerker.

Contact en informatie

IRv
Mevr. J.P.G.M. Engels
Email: j.engels@irv.nl
Telnr: 045 5237537

Belangrijke uitgangspunten van de zorgfilosofie van Humanitas zijn: volledige splitsing wonen en zorg, baas in eigen huis, ver doorgevoerde ‘zorg op maat’ op basis van te veel zorg is erger dan te weinig zorg, samen blijven wonen met zieke partner, tot en met volledige verpleegzorg in eigen huis, uit te breiden met ziekenhuisfuncties, deïnstitutionalisering, wisselwerking met omgeving en optimale gebruik mantelzorg. In het complex, voor de bewoners dus buiten, zijn ook allerlei voorzieningen die ten dienste staan van de omgeving, zoals kinderdagverblijf, huisartsenpraktijk, apotheek en cursusruimten.

Ook recreatieve voorzieningen vindt Stichting Humanitas belangrijk, zoals bijvoorbeeld een gezellig grand café, restaurants en beeldenpark. De intramurale voorzieningen zijn eveneens ingericht als thuis. Het concept legt de nadruk op ‘omgekeerde’ integratie. De lokale bevolking maakt gebruik van diensten in de instellingen in plaats van ouderen terugplaatsen in de maatschappij.

Doel

De patiënt wordt cliënt, iemand die zelf de regie heeft en waarin individualiteit, eigenwaarde, welbevinden en eigen verantwoordelijkheid wordt behouden. Verder is het belangrijk dat voorzieningen dicht in de buurt zijn

Feiten en cijfers

Stichting Humanitas heeft meerdere vestigingen met levensloopbestendige woningen: Akropolis, Alexander, Bergweg, Hoogvliet, aan Zee en Zuid. Uit proefschrift enquête, levenskunst op leeftijd van dr. H.M. Becker, blijkt dat eigen regie en eigen werkzaamheid door de cliënten met een cijfer 9 wordt gewaardeerd. Uitvoering van individuele vraaggerichte zorg heeft met name intramuraal tot een enorme spreiding van werklast geleid. De medewerkers ervaren dit als een werklast vermindering.

Het arbeidsverzuim is al meer dan 4 jaar rond de 5%. Bij de cliënten en cliëntenraden is een hoge mate van tevredenheid t.a.v de levensloopbestendige complexen. De cliënten hebben een hoge mate van inspraak in hoe ze hun zorg wensen te ontvangen en de wensen zijn ook verwerkt in de visie van de Stichting.

Het concept is waardevol voor intra- en extramurale zorgaanbieders. Ook binnen de gehandicaptenzorg en chronische psychiatrie biedt dit concept perspectieven. Belangrijke voorwaarden zijn wel dat er een totaal visie is waarin kwaliteit van leven gelijk staat aan menselijk geluk en dat dit het uitgangspunt van handelen is voor organisatie die ook een soortgelijk concept willen invoeren. Het oude medische model en de daarbijbehorende zorgsysteem/organisatiestructuur dient plaats te maken voor cliëntgerichtheid, welzijn, dienstverlening etc. Tevens is het belangrijk dat er scholingen op maat worden verzorgd voor de medewerkers.

Contact en informatie

Stichting Humanitas
Dhr. C. van Oort
Email: coort@humanitas-rt.nl

Diverse interne documentatie is gebruikt bij de operationalisering. Verder staat op de website van Stichting Humanitas meer informatie.

Een mentor is een door de kantonrechter benoemd persoon die de persoonlijke belangen van een cliënt behartigt op het gebied van verzorging, verpleging, behandeling of begeleiding. Deze mentor kan met en namens de betrokkene handelen op die manier dat de wensen van de cliënt over de zorg zoveel mogelijk worden uitgevoerd.

Het initiatief is in het leven geroepen door de centrale cliëntenraad van De Stromen, een grote bundeling van zorginstellingen voor ouderenzorg in Rotterdam en Ridderkerk. Het initiatief wordt o.a. ondersteund door de LOC.

Doel

Door dit project wordt een bijdrage geleverd aan de zorg en behandeling volgens de persoonlijke wens en waarde van de cliënt, ook als deze het niet meer goed kan uitdragen. De regie over het leven wordt dus gedeeltelijk of geheel overgenomen.

Feiten en cijfers

Er heeft een evaluatie van de pilot plaatsgevonden ‘Mentoren gezocht’. In de afgelopen vier jaar zijn 50 vrijwilligers via de Stichting Mentorschap benoemd tot mentor van (wilsonbekwame) ouderen in de thuissituatie of in verpleeg- en verzorgingshuizen in Rotterdam. De bewoner ervaart het als zeer positief dat er iemand naar hem of haar omkijkt. Veel bewoners krijgen niet of nauwelijks bezoek voordat de mentor ten tonele verschijnt. Door de mentor is er elke week iemand die langskomt en dat is een verrijking en een einde van hun isolement en eenzaamheid.

Mentoren worden al ingezet bij cliënten in de verpleeg- en verzorgingshuizen, o.a. De Stromen, maar zijn ook geschikt voor andere sectoren. Stichting Mentorschap verzorgt, na het kennismakingsgesprek met vrijwilligers die mentor willen worden, een cursus van zes ochtenden, waar de thema’s behandeld worden die een mentor tegenkomt. Bijvoorbeeld het inventariseren van de behoefte aan zorg, de patiëntenwetgeving, het zorgdossier en zorgplanbespreking.

De pilot was in de beginperiode gericht op wilsonbekwame zorgvragers van De Stromen. Er zijn inmiddels mentoren werkzaam diverse zorginstellingen en in de thuissituatie. In de evaluatie komt naar voren dat het project goed toepasbaar is in andere sectoren, waarbij aan enkele basisvoorwaarden moet zijn voldoen. De belangrijkste zijn financiering, een zorginstelling die faciliteert door huisvesting en enige logistieke en wellicht secretariële ondersteuning aan te bieden en een coördinator die vrijwilligers weet te enthousiasmeren.

Contact en informatie

De Stromen
Dhr. T. Keuzenkamp
Email: t.keuzenkamp@de-stromen.nl

Op de website van Stichting Mentorschap is een duidelijke inhoudelijke beschrijving te vinden. Verder zijn er ook een aantal brochures met informatie over Stichting Mentorschap ‘Als u een mentor zoekt of informatie wilt over mentorschap’ en ‘Op zoek naar zinvol vrijwilligerswerk’.
Telnr: 010 2077888