In een dialooggroep komen zo’n tien betrokkenen uit de organisatie bij elkaar om te praten over wat hen bezighoudt. Een agenda is er niet; alle deelnemers kunnen ter plekke een onderwerp inbrengen. “Samen besluiten we dan welke onderwerpen we behandelen”, vertelt De Kruyf. Een thema kan bijvoorbeeld zijn: de manier van met elkaar omgaan. “Iedereen vertelt dan over zijn ervaringen op dat gebied. Ik vraag dan hoe de anderen erover denken. Wat is de impact van onheuse bejegening? Wat zijn de verbeterpunten en –mogelijkheden?”

Wederzijdse inzichten

In tegenstelling tot een debat gaat het er in de dialooggroep niet om wie er gelijk heeft. “We verkennen gezamenlijk het probleem en komen tot concrete verbetersuggesties die door iedereen worden gedragen. Die komen in een eindverslag dat alle aanwezigen moeten goedkeuren. De Cliëntenraad en het managementteam gaan daar vervolgens mee aan de slag, dus er gebeurt echt wat mee”, legt De Kruyf uit. “Maar niet alleen de concrete verbeterplannen zijn het doel; het gesprek alleen al zorgt voor wederzijdse inzichten en is een verrijking. Het is een proces waarin je met elkaar onderzoekt wat de vraag werkelijk betekent en wat mogelijke oplossingen voor een kwestie kunnen zijn. We bieden een plek om in vrijheid te zeggen wat je wilt en ook hoe je je voelt.”

Als mens gezien

Voor cliënten is het prettig om eens niet in de afhankelijke positie te zitten, maar om gelijkwaardig in gesprek te zijn met de medewerkers en vrijwilligers. “Ze wonen in een instelling en daardoor krijgen hun beperkingen veel aandacht, maar ze zijn meer dan dat ”, benadrukt De Kruyf. “In een dialoog worden ze als mens gezien, in plaats van slechts als diegene met beperkingen.” Cliënten en mantelzorgers vonden de dialooggroepen gelijk een goed idee, de medewerkers hadden eerst wat ‘schroom’. “Ze waren bang om dan te worden afgerekend op zaken die ze volgens cliënten niet goed doen”, legt De Kruyf uit. “Maar dat is juist niet het idee. En in de praktijk ook niet de ervaring van de deelnemers. De dialooggroep is geen plek om klachten te dumpen. Alle aanwezigen, en dus ook medewerkers, kunnen zaken inbrengen waarvan zij vinden dat die beter moeten.” Inmiddels willen medewerkers die eenmaal hebben meegedaan, vaker meedoen. “Ze vertellen er positief over, waardoor de drempel voor anderen lager wordt om mee te doen.”

Net een hotel

De dialooggroepen passen in de filosofie van het verpleeghotel, ‘een huis, maar met een hotelmatige benadering.’ “Ons motto is ‘leven met aandacht en mogelijkheden’. Wij benaderen onze cliënten als gasten die van harte welkom zijn. Iedereen heeft een eigen kamer en we bieden allerlei arrangementen en faciliteiten aan.” De Kruyf was als procesbegeleider betrokken bij de invoering van het verpleeghotel. “De vorige voorzitter van de Cliëntenraad vond dat de betrokkenen meer moesten samenwerken. Ik heb toen deze vorm van dialooggroep ontwikkeld. We hadden al kringgesprekken, maar daarin draait het om de cliënten. In een dialooggroep zitten alle partijen gelijkwaardig om tafel. Het is echt een instrument om de kwaliteit van zorg te verbeteren vanuit een wederzijdse verantwoordelijkheid en betrokkenheid.”

Gespreksleider

De Kruyf maakt duidelijk dat de rol van gespreksleider een belangrijke is. “Als gespreksleider maak ik aan het begin van de bijeenkomst goed duidelijk wat de bedoeling is. Vervolgens is aan mij de taak om de basis van gelijkwaardigheid heel goed in het oog te houden en het gesprek te sturen waar nodig. Omdat ik iedereen aan het woord laat, komen alle perspectieven aan bod en groeit het wederzijds respect.” De Kruyf wil de dialooggroep indien gewenst ook graag introduceren in andere organisaties. “Ik kan bijvoorbeeld een workshop geven over hoe je zo’n dialooggroep leidt, of ze op verzoek zelf begeleiden. Ik vind eigenlijk dat elke zorginstelling een dergelijke dialooggroep zou moeten organiseren.”

ZonMw wil met de subsidieronde binnen Zorg voor Beter II projecten stimuleren die met bestaande kennis de positie van cliënten in de zorg versterken. Om het voor cliënten mogelijk te maken om daadwerkelijk hun stem te laten horen. “Het ging om plannen die gericht waren op het implementeren van kennis”, zegt Sandra Beurskens, die ZonMw heeft ondersteund en geadviseerd bij deze subsidieronde. Zorg voor Beter stelde een budget van ongeveer 1 miljoen euro beschikbaar. “De verwachting was dat er vijftig tot zestig subsidieaanvragen zouden worden ingediend. Het waren er maar liefst 99.”

Relatief nieuw

“Zeggenschap van cliënten in de zorg is relatief nieuw”, stelt Beurskens, die tevens lector kenniskring autonomie en participatie van chronisch zieken is aan de Hogeschool Zuyd in Heerlen. “Iedereen is zoekende. Het is daarom niet verwonderlijk dat het nog een moeizaam proces is.” Zeggenschap, regie en participatie zijn moeilijke begrippen waarover nog veel discussie is. “Zorginstellingen zijn verplicht om een cliëntenraad te hebben. Vaak betekent het dat cliënten wordt gevraagd om mee te denken over strategisch beleid. Maar mensen die bijvoorbeeld in een verpleeghuis verblijven, verkeren niet in hun eigen omgeving. Het is voor hen lastig om mee te praten over strategie.” Ook de heersende cultuur en machtsverhoudingen staan cliëntenparticipatie vaak in de weg.

Partnerschap tussen professionals en cliënten

Wat de lector betreft zouden ook cliëntenraden zich moeten verdiepen in wat er leeft onder bewoners op de afdelingen. “Het is veel relevanter om je te richten op het dagelijks leven zoals eten en bewegen. Misschien willen cliënten graag koffie op de afdeling, zodat ze hun gasten goed kunnen ontvangen.” Ze pleit voor het ontwikkelen van een partnerschap tussen professionals en cliënten. “Het gaat erom cliënten te leren meedenken over dagelijkse zaken en te zorgen dat ze meer zeggenschap en inbreng hebben.”

Voor cliënten relevante projecten

ZonMw had als voorwaarde voor subsidie gesteld dat een cliëntenorganisatie alleen samen met een zorginstelling een plan kon indienen. Het was een voordeel als ook een kennisinstituut, beroeps- of brancheorganisatie meedeed. De combinatie van de deelnemers zorgde voor meerwaarde, stelt Beurskens. “Vanaf het begin is er daardoor een groot draagvlak.” Over de eis dat de cliënt betrokken moest worden bij het schrijven van het voorstel, zegt zij: “De inbreng van cliënten zorgt ervoor dat een project geen hobby wordt van de onderzoeker. Steeds vaker wordt er daarom bij het verstrekken van subsidies op gelet of het project relevant is voor cliënten.”

Bron: Mediator 5 (oktober 2011)

Meer over het project: www.zonmw.nl

“Probeer jezelf maar eens voor te stellen wat het moet betekenen om niet te mogen beslissen over je eigen leven”. Projectleider Marjolein Herps van Vilans benadrukt nog maar eens het belang van zeggenschap. “De mate waarin je zeggenschap hebt, bepaalt de kwaliteit van je bestaan.” Volgens Herps is ‘probeerruimte’ daarvoor erg belangrijk: “Dat is de ruimte die je als cliënt moet krijgen om zelf dingen te doen en zelf keuzes te maken. Hoeveel ruimte dat is, verschilt per situatie en per cliënt. Probeerruimte geven houdt een risico in, maar een verantwoord risico moet je durven nemen als de cliënt daarbij gebaat is.”

Bewustwording

Met de instrumenten uit de Toolkit worden medewerkers zich bewust van het belang van zeggenschap en van hun eigen houding. “Er zijn posters die je kunt verspreiden door de organisatie, waardoor iedereen steeds op het belang van zeggenschap wordt gewezen. Met het Zeggenschapsspel kunnen medewerkers ontdekken wanneer ze ruimte geven en wanneer niet. Met de meetinstrumenten kun je vervolgens zien hoeveel zeggenschap je als medewerker of als team al geeft.”

Meten

Herps erkent dat het ‘best ingewikkeld’ is om zeggenschap te meten. “Maar we hebben bijvoorbeeld een vragenlijst om te zien hoe het team denkt over zeggenschap. Zijn medewerkers erg beschermend of geven ze juist erg veel ruimte? Ook zit in de toolkit een verbetermeter: daarmee kun je per activiteit samen met een cliënt aangeven of de medewerkers erover beslist, of dat samen gebeurt, of dat de cliënt er helemaal zelf over gaat. Je kunt dan met de cliënt bespreken bij welke zaken hij meer eigen inbreng wil.”

Verbeterproject

Om zeggenschap daadwerkelijk te verbeteren is het volgens Herps zinvol om een verbeterproject op te zetten. “In de toolkit zit daarvoor de actieklapper. Daarin staan praktische tips over hoe je kunt bewegen tussen overnemen en het geven van autonomie. Over hoe je doelen formuleert en bereikt. Het is niet iets wat je simpel kunt toepassen, je moet er met elkaar van bewust zijn en mee aan de slag gaan.”

Een dvd die cliënten kunnen bekijken met tips voor gezond eten. Of een eenvoudig boekje met tips hoe je je beter kunt voelen door meer te bewegen. Hoewel het project pas net begonnen is, zijn dat voorbeelden van producten die Vilans en Esdégé-Reigersdaal, organisatie in de gehandicaptenzorg, voor ogen hebben. “Er zijn zulke nuttige instrumenten en producten ontwikkeld binnen Zorg voor Beter, maar ze zijn allemaal bedoeld voor begeleiders”, legt De Bruijn uit. “Terwijl juist ook cliënten(vertegenwoordigers) een grote rol kunnen spelen bij het verbeteren van de kwaliteit van zorg.”

Zeggenschap op twee manieren

Dit project draagt bij aan de zeggenschap van mensen met een verstandelijke beperking en hun verwanten. Dat gebeurt op twee manieren:

• Als een cliënt meer weet over goede zorg, kan hij de zorg beter beoordelen en die samen met de zorgverlener verbeteren;
• Kennis kan bijdragen aan zelfmanagement: als een cliënt meer weet, kan dat hem helpen om beter voor zichzelf te zorgen.

Eten en drinken

Het project is net gestart. De centrale cliëntenraad heeft met een lid van de centrale verwantenraad inmiddels twee thema’s uitgekozen waarmee de werkgroep aan de slag gaat: eten & drinken en geest & lichaam. Vooral eten en drinken vindt Jacobs een goed thema: “Het is belangrijk om gezond te eten. Ik eet vaak erg lekker op mijn werk op de Klompenhoeve, een geitenboerderij. Maar thuis eet ik vaak een magnetronmaaltijd.” Jacobs vindt dat wel makkelijk maar niet erg lekker. “Zelf gekookt eten met verse groentes is beter. We hadden thuis een kok, maar die ging met pensioen en een nieuwe is te duur. Nu gebruik ik net als de andere twee bewoners de magnetron als ik thuis eet. Dan eet ik alleen, maar met zijn allen op de Klompenhoeve is wel veel gezelliger.”

Zelfstandigheid belangrijk

De taak van Jacobs is om als ervaringsdeskundige cliënt input te geven aan de werkgroep én om terug te koppelen aan de cliënten wat de plannen zijn. Hij weet nog niet zo goed wat hij van het project kan verwachten. “Ik ben hiervoor gevraagd omdat ik al aan een ander project heb meegedaan. Ik vind het leuk om mee te praten over meer zelfstandigheid, want dat is belangrijk. Ik heb op mijn werk ook geen begeleiding nodig en daar ben ik blij om. Ze hoeven mijn handje niet vast te houden hoor. Ik zeg altijd ‘ik doe het zelf wel’ tegen de begeleiding.”

Lichaam en geest

Het andere thema, lichaam en geest, gaat volgens De Bruijn onder andere over de invloed van bewegen op je geestelijke gezondheid. “Dat gaat niet over sporten, maar kan al om kleine dingen gaan”, legt hij uit. “Kun je nog zelf koffie zetten? Doe dat dan ook. Begeleiders nemen zo snel iemand wat uit handen, terwijl bewegen juist zo gezond is.” Jacobs laat zich niets uit handen nemen. “Ik moet juist afgeremd worden, anders doe ik te veel. Ik ben bijna 65, maar daarna ga ik gewoon verder met werken hoor. Ik heb echt geen zin om thuis te gaan zitten!”

Breed verspreiden

“Wat we binnen de thema’s gaan ontwikkelen, weten we nog niet”, vertelt De Bruijn. “Dat hangt af van de producten en instrumenten die er al zijn, maar ook van de wensen van de cliënten en verwanten. Afhankelijk van de keuzes die we maken, gaan we aan de slag met producten.” De werkgroep is in de eindfase (medio 2012) van plan de producten breed aan te bieden, zowel binnen als buiten de organisatie.

Uit cliëntenpanels die Alzheimer Nederland de afgelopen jaren heeft georganiseerd, blijkt dat zowel cliënten als mantelzorgers niet altijd tevreden zijn. “Sommige cliënten willen bijvoorbeeld meer beweging”, vertelt Meerveld. “En niet ‘even uitgelaten worden’, zoals iemand het verwoordde, maar echt stevig doorwandelen. Of ze hebben behoefte aan een aanbod van meer verschillende activiteiten, niet altijd hetzelfde.” Ook mantelzorgers zien mogelijkheden voor verbetering: “Zij willen bijvoorbeeld direct mailcontact met de contactverzorgende. Ook willen ze dat meer wordt gedaan met het levensverhaal van de cliënt of dat het onderlinge contact tussen cliënten meer wordt gestimuleerd.”

Aan de slag

Alzheimer Nederland heeft in gesprek met familie en bezoekers deze wensen verzameld. De uitkomsten waren aanleiding om het project ‘Regie bij dementie: van cliënt in behandeling naar behandeling vanuit de cliënt’ te starten. Aan het project doen zeven dagbehandelingen van een verpleeghuis mee. In focusgroepen met cliënten en mantelzorgers onderzoeken zij wat beter kan. Vervolgens maakt het projectteam een verbeterplan en gaat dan aan de slag met de verbeterpunten. Daarbij maken ze gebruik van instrumenten en goede voorbeelden die zijn ontwikkeld binnen het Landelijk Dementieprogramma van Zorg voor Beter. De resultaten die ze behalen worden vervolgens breed verspreid onder alle dagbehandelingen in Nederland.

Veel animo

Hoewel maar zeven dagbehandelingen meedoen aan het project, hadden maar liefst 32 zich hiervoor opgegeven. “Daaruit blijkt de grote belangstelling: veel zorgorganisaties weten wel dat het beter kan, maar weten niet hoe”, aldus Meerveld. “Ze zitten vast in gewoontes en structuren. We horen ook vaak: ‘het lukt toch nooit om aan iedereen te vragen wat de wensen zijn en daar gehoor aan te geven’. Maar in de praktijk blijkt dat eigenlijk best te kunnen, zolang je maar creatief durft te zijn: maak gebruik van vrijwilligers of scholieren, of wees als team flexibel. En lukt het toch niet om aan een wens te voldoen? Dan heb je in ieder geval je best gedaan.”

Contact met mantelzorgers

Een ander doel van het project is het bevorderen van de relatie tussen de medewerkers van de dagbehandeling en de mantelzorgers. “Mantelzorgers worden nog onvoldoende begeleid”, vindt Meerveld. “Terwijl bij de dagbehandeling mensen werken die ervaring hebben met dementie. Zij moeten zich realiseren dat de cliënt slechts een deel van de dag bij hen is, en de rest thuis doorbrengt.” De medewerkers kunnen familieleden dan ook voorzien van praktische kennis over hoe ze met situaties thuis kunnen omgaan. “Als iemand op de dagbehandeling ontdekt welke hulpmiddelen de cliënt echt helpen of waar iemand plezier aan beleeft, dan is dat ook belangrijk om te weten voor de familie. Bij dementie zijn vaak veel verschillende hulpverleners betrokken en dan is het heel goed als alle hulp van alle betrokkenen op elkaar aansluit. Anders raken mensen met dementie nog meer het spoor bijster.”

Meer informatie

• Het project ‘Regie bij dementie: van cliënt in behandeling naar behandeling vanuit de cliënt’ krijgt subsidie van ZonMw. Meer informatie: www.zonmw.nl
• Volgende week stuurt Zorg voor Beter een speciale nieuwsbrief uit over cliëntenprojecten. Nog geen abonnee? Meld u snel aan.
• Alzheimer Nederland organiseert elke twee jaar in samenwerking met het Nivel een landelijke peiling onder mantelzorgers: de dementiemonitor mantelzorg. Wilt u meedoen aan de peiling? Vraag dan de vragenlijst op bij Wendy Werkman (telefoon: 030 659 69 16) of vul deze in via de website.

Probeerruimte?

“Probeerruimte is de ruimte die je als cliënt moet krijgen om zelf dingen te doen en zelf keuzes te maken. Hoeveel ruimte dat is staat nooit vast. Die is voor elke situatie en elke cliënt anders. Soms krijgt een cliënt te veel probeerruimte en kan hij dat niet aan. Dan kan hij bijvoorbeeld wel zelf boodschappen doen, maar wordt hij steeds verleid door de gebakkraam en chips. Dan kan het nodig zijn om weer wat meer ondersteuning te geven. Je kunt dan besluiten om samen naar de winkel te gaan, om een lijstje te maken of meer uitleg te geven over gezond eten. Probeerruimte geven houdt een risico in, maar een verantwoord risico moet je durven nemen als de cliënt daarbij gebaat is.”

Hoe kan de toolkit zorgprofessionals helpen om deze ruimte te bieden?

“De toolkit is bedoeld voor teams die willen werken aan meer zeggenschap en bestaat uit verschillende onderdelen. We hebben onder andere instrumenten die zijn gericht op bewustwording van de medewerkers. Bijvoorbeeld de posters die je kunt verspreiden door de organisatie waardoor iedereen er steeds op wordt gewezen. En het zeggenschapsspel met vragen die medewerkers laten zien wanneer ze ruimte geven en wanneer niet. Met meetinstrumenten kun je vervolgens zien hoeveel zeggenschap je als medewerker of als team al geeft.”

Hoe meet je zeggenschap dan?

“Dat is best ingewikkeld natuurlijk. Maar we hebben bijvoorbeeld een vragenlijst om te zien hoe het team denkt over zeggenschap. Zijn medewerkers erg beschermend of geven ze juist erg veel ruimte? Ook zit in de toolkit een verbetermeter: daarmee kun je per activiteit samen met een cliënt aangeven of de medewerkers erover beslist, of dat samen gebeurt, of dat de cliënt er helemaal zelf over gaat. Je kunt dan met de cliënt bespreken bij welke zaken hij meer eigen inbreng wil.”

En leidt dat vervolgens tot meer zeggenschap?

“Om zeggenschap daadwerkelijk te verbeteren is het zinvol om een verbeterproject op te zetten. In de toolkit zit daarvoor de actieklapper. Daarin staan praktische tips over hoe je kunt bewegen tussen overnemen en het geven van autonomie. Over hoe je doelen formuleert en bereikt. Het is niet iets wat je simpel kunt toepassen, je moet er met elkaar van bewust zijn en mee aan de slag gaan.”

Voor wie is deze toolkit geschikt?

“Hij is gebaseerd op de ervaringen uit de Verbetertrajecten Zeggenschap voor de verstandelijk gehandicaptensector. Eigenlijk is de toolkit voor elke organisatie in deze sector interessant, omdat zeggenschap zo belangrijk is.”

Waarom is zeggenschap eigenlijk zo belangrijk?

“Probeer je zelf maar eens voor te stellen wat het moet betekenen om niet te mogen beslissen over je eigen leven. De mate waarin je zeggenschap hebt, bepaalt de kwaliteit van je bestaan. Tijdens de slotconferentie van een Verbetertraject Zeggenschap vertelde een cliënt dat hij een cursus mocht doen. Dat hij een echt diploma kreeg, betekende zo veel voor hem. Een ander was op de dagbesteding nogal een bemoeial, tot ergernis van de medewerkers. Totdat hij werd benoemd tot ‘chef kralen’ en de baas werd over één taak. Een opsteker voor zijn eigenwaarde én prettig voor de medewerkers omdat hij zich nu niet meer met alles bemoeide. In de inspiratiewaaier van de toolkit staan nog veel meer van zulke mooie en praktische voorbeelden.”

Meer informatie

De toolkit Zorg zelf voor Meer Zeggenschap is verkrijgbaar in de Vilans webwinkel. De ontwikkeling van de toolkit is gefinancierd door ZonMw, vanuit het programma Zorg voor Beter.

De meerwaarde van deze toolkit zit hem in de instrumenten om bewustwording bij medewerkers te vergroten. De praktische, herkenbare en leuke instrumenten zoals de focus- en ervaringskaarten, miniposters, inspiratiewaaier, verbetermeter en het Zeggenschapsspel maken de medewerkers bewust van het belang van zeggenschap. Zij ervaren hoe belangrijk het is om zeggenschap van cliënten te vergroten.

Meer informatie en/of bestellen

www.vilans.nl

Let op: binnenkort leest u op de website van Zorg voor Beter een interview met projectmedewerker Marjolein Herps van Vilans over de toolkit Zorg zelf voor Meer Zeggenschap.

Tijdens dit congres van Vilans en MOVISIE krijgt u informatie over de veranderingen in de jeugdzorg, AWBZ en de Wet werken naar vermogen. U krijgt een goed beeld van hoe co-creatie kan helpen bij het samen sturing geven aan deze nieuwe ontwikkelingen. Ook leert u over nieuwe en praktische toepassingen van social media en andere creatieve vormen van cliëntenparticipatie om de betrokkenheid van burgers, ook kwetsbare burgers bij deze ontwikkelingen te vergroten.

Nieuwe mogelijkheden voor samenspel tussen burgers/ cliënten, gemeenten en welzijns- en zorgorganisaties

De veranderingen in en decentralisaties van de jeugdzorg, AWBZ en de Wet werken naar vermogen betekenen een aardverschuiving in de verhoudingen tussen burgers/cliënten, gemeenten en welzijns- en zorgorganisaties. De kernwoorden zullen zijn: meer zelfregie bij burgers/cliënten, ook bij kwetsbare burgers; integraal werken binnen de gemeente en met vrijwilligers en maatschappelijke organisaties en bevorderen van creatieve vormen van participatie.

Samen creëren en de verantwoordelijkheid delen

Wie zijn eigenlijk die mensen die gemeenten en zorg- en welzijnsorganisaties straks moeten bedienen? Wat typeert hen en wat hebben ze nodig? Hoe kunnen deze burgers/cliënten in dialoog met de gemeente en welzijns- en zorginstellingen samen sturing geven aan de ontwikkeling van nieuw beleid, passende diensten en producten? Er is bij de burger/cliënt, maar ook bij de beleidsmaker, behoefte aan verdieping en innovatie in de wereld van cliëntenparticipatie. De burger/cliënt kan zich niet langer opstellen als passieve zorgontvanger, maar ook niet als zorgconsument. De gemeente en de zorg- en welzijnsorganisaties kunnen niet van boven af bepalen wat goed is voor de cliënt, maar kunnen ook niet simpelweg wachten tot er een vraag gesteld wordt. Daar waar cliëntenparticipatie nu vooral vorm krijgt in adviesraden en lichte vormen van raadplegen, komen we met co-creatie een stapje verder, ook op de participatieladder. Samen produceren of co-creëren is een manier van werken waarbij verantwoordelijkheid gedeeld wordt, de verschillende perspectieven elkaar versterken en een gezamenlijk resultaat ontstaat.

Kennis en masterclasses

Tijdens het ochtendprogramma hebben we een beursvloer vol ideeën en informatie. Op deze vloer is ruimte voor presentaties, demonstraties, elevator pitches en discussies. We hebben al diverse inspirerende voorbeelden en kennistafels. Heeft u ook een mooi voorbeeld van een creatieve vorm voor het betrekken van burgers en cliënten? Of heeft u juist een enorm dilemma dat u met ons wilt delen? Meld het ons en u krijgt de vloer! In het middagprogramma bieden wij u de keuze uit drie masterclasses waarin u onder begeleiding van een expert een vorm van co-creatie gaat ervaren, afgestemd op een actueel probleem in uw praktijk. Hiervoor ontvangt u na afloop een certificaat.

Datum en locatie

Het congres vindt plaats op dinsdag 27 september 2011 van 10.00 tot 16.00 uur in Utrecht. De kosten zijn € 50,-. Bij deelname ontvangt u de nieuwe brochure ‘Co-creatie, samensturing en creativiteit’ van Vilans en MOVISIE. Als u in het ochtendprogramma een bijdrage levert of als u cliënt bent, is deelname gratis. Ongeveer twee weken voor aanvang van het congres ontvangt u een bevestiging en routebeschrijving.

We willen allemaal graag zelf bepalen hoe we leven, waar we wonen en werken, wat we eten, wanneer we opstaan en onze vrije tijd besteden. Maar mensen die door een chronische ziekte, beperking of ouderdom afhankelijk zijn van langdurige professionele zorg hebben niet altijd zoveel zeggenschap over hun eigen leven. Zorgorganisaties nemen de regie stukje bij beetje over. Dat heeft grote invloed op de kwaliteit van leven. De DVD Doe het zelf met Zeggenschap laat zien dat het ook anders kan. Op de bijbehorende cd-rom staan instrumenten en goede voorbeelden, die helpen bij het vergroten van de zeggenschap van cliënten.

Online te bestellen

De DVD & Instrumenten Cd-rom ‘Doe het zelf met Zeggenschap’ is een initiatief van Vilans en is weer te bestellen via de Vilans webwinkel en kost € 16,81 (exclusief BTW).

Een zorgzwaartepakket beschrijft het aantal uur en het soort zorg dat een cliënt nodig heeft in een zorginstelling. Meestal is die zorg een combinatie van verzorging, verpleging en begeleiding. De cliënt (of -vertegenwoordiger) en de zorgverlener bepalen samen hoe de uren zorg en ondersteuning uit het zorgzwaartepakket verdeeld worden. Zij leggen dit vast in een zorgplan, waarin duidelijk staat welke zorg de cliënt krijgt, wanneer en met welk doel.

Gevolgen van zorgzwaartepakketten

Drie koepels van cliëntenorganisaties inventariseerden van eind 2009 tot begin 2011 wat cliënten merken van de zorgzwaartepakketten. Daaruit blijkt dat cliënten en familie bij het kiezen van een zorgaanbieder vooraf niet vergelijken wat ze precies voor het zorgzwaartepakket kunnen krijgen. Veel cliënten weten niet eens in welk zorgzwaartepakket zij geïndiceerd zijn. Familieleden zijn vaker op de hoogte, maar zij weten vaak niet hoe zij het zorgzwaartepakket kunnen betrekken bij de invulling van het zorg(leef)plan. Ook de zorgaanbieders blijken vaak nog te zoeken naar een manier om dit met de cliënten te bespreken en hen meer regie te geven.

De zorg blijft hetzelfde

Cliënten melden dat de invoering van de zorgzwaartepakketten vrijwel niets heeft veranderd aan de invulling van de zorg en ondersteuning die zij krijgen. In eerste instantie lijkt de zorg redelijk tot goed aan te sluiten bij wensen en behoeften van cliënten. De mate van tevredenheid wisselt per zorgsector. Cliënten, familieleden en medewerkers ervaren in meer of mindere mate knelpunten. Veel genoemde knelpunten zijn: onvoldoende privacy, onvoldoende tijd voor individuele aandacht of begeleiding en weinig variatie en keuzemogelijkheid in het activiteitenaanbod en de dagbesteding. Het valt op dat zorgaanbieders voor cliënten met eenzelfde zorgzwaartepakket, wisselende kwaliteit leveren.

Hoe verder

De cliëntenorganisaties constateren dat zorgaanbieders de bedrijfsvoering over het algemeen op orde hebben. Nu is het tijd voor de volgende stap: meer regie bij de cliënt. Zorgaanbieders en cliënten/familieleden vinden het moeilijk om met elkaar in gesprek te gaan over de individuele invulling van het zorgzwaartepakket. De cliëntenorganisaties willen zich in de toekomst richten op het bieden van ondersteuning bij dit gesprek.

Het onderzoek

Landelijk Platform GGZ (LPGGz), patiëntenfederatie NPCF en Platform VG inventariseerden van eind 2009 tot begin 2011 wat cliënten merken van de zorgzwaartepakketten. Het project maakte deel uit van de monitor AWBZ van de gezamenlijke cliëntenorganisaties. Ruim 70 zorgaanbieders uit de langdurige GGZ, verstandelijk gehandicaptenzorg (VG) en verpleging en verzorging (V&V) deden mee. Meer dan 1100 individuele cliëntverhalen zijn verzameld. Daarnaast zijn in totaal 863 personen (cliënten, familieleden en medewerkers) geïnterviewd.