Verzorgend Wassen is een moderne manier van lichamelijke verzorging. In plaats van water, zeep en handdoeken worden speciale wegwerpwashandjes gebruikt. Deze wasmethode wordt steeds vaker in zorginstellingen gebruikt en in mindere mate thuis.

Diepte-interviews

Voor dit onderzoek zoekt Vilans, kenniscentrum langdurende zorg, mantelzorgers van 65+ die hun partner thuis verzorgend wassen en thuis willen meewerken aan diepte-interviews van circa anderhalf uur. Meer inzichten in de ervaringen van mantelzorgers zorgen ervoor dat verzorgend wassen beter of meer wordt toegepast in de thuissituatie. Dit heeft mogelijk voordelen voor toekomstige gebruikers. De uitkomsten kunnen bovendien bijdragen aan vervolgonderzoek.

Waarvoor onderzoek?

Nu is nog onbekend wat deze nieuwe manier van wassen betekent voor mensen die hun partner helpen bij lichamelijke verzorging (mantelzorgers). Wat betekent het gebruik bijvoorbeeld voor de zorg die men zelf geeft? Het onderzoek ‘Verzorgend Wassen Thuis’ wil door interviews ervaringen in kaart brengen van mantelzorgers van 65 jaar en ouder die hun partner helpen bij het wassen volgens de verzorgend wassen methode.

Planning en resultaten

De interviews vinden plaats in de thuissituatie van de geïnterviewden in mei, juni of juli 2010. Een interview neemt ongeveer anderhalf uur in beslag. De uitkomsten van het onderzoek worden daarna vastgelegd in een artikel. Mogelijk volgt een publicatie in een wetenschappelijk tijdschrift.

Voorwaarden voor deelname

Mensen kunnen deelnemen aan dit onderzoek deelnemen als ze:

• 65 jaar of ouder zijn en hun partner helpen bij het wassen volgens de verzorgend wassen methode;
• de methode tenminste één maand gebruiken;
• hun ervaringen in één of twee interviews met de onderzoeker wilt delen.

Verzorgend wassen met kant-en-klare vochtige washandjes tref je steeds vaker aan in verpleeg- en verzorgingshuizen. Wassen op deze wijze levert een tijdsbesparing op van 38 procent en is een stuk minder belastend voor de zorgverlener. In het Maaslandziekenhuis in Sittard gebruiken ze de doekjes nu een jaar. En de reacties zijn positief, zo blijkt uit het artikel in Nursing.

Alleen maar voordelen

Per wasbeurt zijn er zo’n acht doekjes nodig, per lichaamsdeel één. De doekjes worden meteen na gebruik weggegooid. Dat is hygiënischer dan een waskom die vaak niet goed wordt gedesinfecteerd. Verder komt de huid van de zorgverlener nu niet in aanraking met water en gaat zijn/haar huid minder snel stuk. Patiënten zijn ook positief: ze voelen zich fris en de wasbeurt is minder uitputtend. En er is tijd over voor een praatje tussen de cliënt en de zorgverlener later op de dag.

Bewust met tijd omgaan

De nieuwe wasmethode vraagt wel een andere manier van werken. De wasbeurt is korter en daardoor ook het contact met de cliënt. Het blijkt in de praktijk moeilijk om de tijd die over is, op een ander moment aan de cliënt te besteden. Om te profiteren van de voordelen van de washandjes is het belangrijk heel bewust om te gaan met de extra tijd. Alleen dan hebben ook cliënten profijt van ‘droog wassen’.

Verandering levert vaak weerstand op. Helemaal als de verandering van ‘bovenaf’, dus door het management, wordt opgelegd. In de zorg wordt er al gauw wantrouwig aangekeken tegen veranderingen die tijdsbesparing opleveren. Vaak is er angst voor ‘verschraling’ van de zorg. Men is bijvoorbeeld bang dat men het werk uiteindelijk met minder personeel moet gaan doen.

Nieuw, sneller en beter

Zo ook bij verzorgend wassen. De nieuwe wasmethode die waskommen, water en zeep overbodig maakt. Bij verzorgend wassen maakt het verzorgend of verplegend personeel gebruik van kant-en-klare vochtige wegwerpwashandjes. In het Leidschendamse verpleeghuis Prinsenhof introduceerde locatiemanager Guido Lamm deze wasmethode vorig jaar. “Het is belangrijk dat onze medewerkers met plezier werken. En goede arbeidsomstandigheden zijn daarbij erg essentieel. Ik wil gewoon het beste materiaal voor mijn mensen”, zegt Lamm. “Goede tilliften bijvoorbeeld. Maar ook verzorgend wassen hoort daarbij. Het is voor mijn medewerkers veel minder fysiek belastend. Het was even wennen voor ze, maar inmiddels zijn ze er erg tevreden over”.

Tijd voor betere zorg

De tijdswinst die geboekt wordt met verzorgend wassen moet juist positief worden benaderd. Als er minder tijd nodig is om een cliënt te wassen, blijft er juist meer tijd over voor andere zorg. Tijd waaraan het normaal gesproken ontbreekt. Er is heel eenvoudig meer tijd voor betere zorg. Lamm vertelt over de situatie in de Prinsenhof: “Mijn medewerkers hebben door verzorgend wassen meer tijd voor andere zorg. Ze zijn veel minder gehaast en dat merken de bewoners. Er is nu bijvoorbeeld tijd om iemand een extra douchebeurt te geven. En ook op onze PG-afdeling slaat het goed aan. De bewoners zijn zichtbaar minder gespannen. Iedereen, medewerkers, bewoners en leidinggevenden, is erg tevreden. We zijn dan ook van plan om het op alle locaties van onze organisatie in te voeren“.

Aandacht voor cultuur- en gedragsverandering

Het Verbetertraject Verzorgend wassen helpt organisaties in de langdurende zorg met het introduceren en implementeren van verzorgend wassen. Daarbij is er expliciet aandacht voor gedrags- en cultuuraspecten en de rol van het management bij het invoeren van deze nieuwe wasmethode. Deelnemende organisatie krijgen ook hierbij ondersteuning. Geinteresseerde instellingen kunnen zich nog aanmelden voor deelname.

Wassen met kant-en-klare vochtige washandjes kost minder tijd en is minder belastend voor cliënten. Toch is lang niet elke cliënt ervan overtuigd dat je door verzorgend wassen net zo schoon wordt als door wassen met water en zeep. In zorgcentrum Lindendael van De Omring in Hoorn hebben ze al wat ervaring met verzorgend wassen.

De keuze blijft

Op afdelingen van Lindendael waar verzorgend wassen wordt geïntroduceerd, mogen de cliënten kiezen hoe ze gewassen worden. Verschillende mensen hebben nog de voorkeur voor de ouderwetse manier van wassen met water en zeep. Het ongemak dat daarbij komt, nemen ze voor lief. Want men zit langer bloot, is nat en daardoor koud en ondergaat gelaten het inzepen, afwassen en afdrogen. Een bewoner die ouderwets wassen verkiest boven verzorgend wassen heeft het gevoel dat ze minder schoon wordt als ze met kant-en-klare vochtige washandjes wordt gewassen.

Voordelen

Nieuwe bewoners worden wel met de kant-en-klare washandjes gewassen. En dat is helemaal niet erg, want verzorgend wassen heeft aanwijsbare voordelen die cliënten pas ondervinden als ze op deze manier verzorgd worden. “Ik wil helemaal niet anders meer. Deze nieuwe manier is voor mij een uitkomst”, aldus een van de bewoonsters van Lindendael. “Ik ben sneller klaar en kan veel rustiger mijn dag beginnen. En na het wassen ben ik lang niet zo moe meer. Ik zit nu altijd lekker fris aan het ontbijt”.

Meer dan de helft

Uiteindelijk wordt iedere cliënt gewassen zoals hij of zij dat wenst. “Maar zeker de helft van de mensen kiest voor verzorgend wassen”, vertelt een verzorgende van Lindendael. “Ze vinden het toch lekkerder om rustig de dag te beginnen of het is minder belastend voor ze. Natuurlijk is het wel even wennen, zowel voor onze bewoners als voor mijn collega’s. Maar ik zou niet meer terug willen naar waskommen en washandjes.”

Meer tijd voor andere zorg

Ook voor de medewerkers is het dus wennen. Soms zijn verzorgenden bang voor ‘verschraling’ van de zorg: omdat het tijdswinst oplevert, zijn ze bang dat ze het werk uiteindelijk met minder personeel moeten gaan doen. Maar als er minder tijd nodig is om een cliënt te wassen, blijft er juist tijd over voor andere zorg. “We hebben nu meer tijd om iemand een keer een extra douchebeurt te geven. Of de nagels eens goed te verzorgen”, vertelt een andere verzorgende van Lindendael. “Traditioneel wassen kost meer tijd. Voordat je een waskom, washandjes en water hebt gepakt, ben je al vijf minuten verder. Met verzorgend wassen pak ik een pakje washandjes en kan gelijk aan de slag.’’

Goede begeleiding is essentieel

Om de overgang naar de nieuwe manier van wassen soepel te laten verlopen, is het belangrijk de implementatie van verzorgend wassen zorgvuldig te introduceren en goed te begeleiden. “We zijn daarbij heel goed en deskundig begeleid door de leverancier van de washandjes, Joy in Care”, vertelt manager Karin de Haan van De Omring. “Ze verzorgden informatiebijeenkomsten en waren de eerste dagen ‘stand by’ voor onze medewerkers. En ook nu kunnen we nog altijd een beroep op ze doen”.

De direct te gebruiken washandjes zitten in handzame pakjes van vijf of acht stuks die per cliënt gebruikt worden. Verzorgenden kunnen de pakjes gemakkelijk in de zak steken en meenemen. Door het pakje even in de magnetron op te warmen, kunnen cliënten met een lekker warm washandje worden gewassen. Speciale kleine verwarmingsunits in de kamers van de cliënten – een soort magnetron – kunnen het de verzorgenden nog gemakkelijker maken.

Minder handelingen

De speciale niet irriterende, verzorgende lotion vervliegt waardoor afdrogen niet nodig is. Cliënten liggen hierdoor niet lang bloot, nat en koud maar zijn in een letterlijke handomdraai weer lekker fris. Ook is een enkele washandeling voldoende terwijl bij het wassen met water en zeep het een kwestie van inzepen, afwassen en afdrogen is. Drie handelingen worden teruggebracht tot één. Met hetzelfde, maar eigenlijk een beter resultaat. Een schone en frisse cliënt met een gezondere huid. Bovendien is het voor zowel cliënten als medewerkers minder belastend.

Noodoplossing wordt moderne wascultuur

Deze manier van wassen is voor velen al bekend. Sommige instellingen gebruiken de kant-en-klare wegwerpwashandjes al in noodsituaties zoals bij ziekte van personeel of extra drukke tijden. Soms worden ook stervende cliënten op deze manier gewassen als wassen met water en zeep te belastend is voor de cliënt.
Het blijkt nu dat wassen zonder water voor alle partijen voordelen heeft. Intussen wordt verzorgend wassen al in tientallen zorghuizen structureel en naar tevredenheid van zowel cliënten als medewerkers gebruikt. Maar het vraagt wel een hele andere manier van denken: een nieuwe wascultuur.

Voordelen te over

Deze moderne manier van verzorging heeft voordelen op vele fronten:

• geen onhandig en tijdrovend gesleep met waskommen
• hygiënischer werkwijze met een veel minder groot risico op kruisinfecties
• aantoonbaar minder huidproblemen
• minder handelingen per wasbeurt
• minder belastend voor cliënt en medewerker
• afdrogen is niet meer nodig
• beter effect op de huid
• meer tijd voor andere zorg

Goed voor de huid

Op een enkele uitzondering na heeft verzorgend wassen een zeer gunstig effect op de huid. Bij cliënten die op deze manier verzorgd worden, komen minder huidsmetten, irritatie, jeuk en zelfs minder decubitus voor. De lotion op de washandjes verzorgt de huid en omdat het vervliegt zorgt het voor een mooi droge en zachte huid die minder snel irriteert. Cliënten die op deze nieuwe manier worden gewassen geven aan dat ze zich net zo schoon en fris voelen.

Het Verbetertraject Verzorgend wassen

Organisaties die deze wasmethode willen introduceren, kunnen zich aanmelden voor het Zorg voor Beter Verbetertraject Verzorgend wassen. Het verbetertraject helpt instellingen deze nieuwe manier van wassen structureel in de gehele organisatie in te voeren. Door nu te beginnen met anders wassen, zijn zorginstellingen beter voorbereid op de toekomst.

Het wassen van mensen die langdurig zorg nodig hebben, kost veel tijd en kan voor cliënten en medewerkers fysiek zwaar zijn. Uit onderzoek is gebleken dat verzorgend wassen minder belastend is voor cliënten en medewerkers, terwijl het resultaat hetzelfde is of zelfs beter. Cliënten worden niet meer gewassen met waskommen, water en zeep, maar met kant-en-klare vochtige wegwerpwashandjes. De washandjes zitten in handzame pakjes die per cliënt gebruikt worden. De speciale niet irriterende, verzorgende lotion vervliegt, waardoor afdrogen niet nodig is. Cliënten liggen hierdoor niet lang bloot, nat en koud, maar zijn in een letterlijke handomdraai weer fris.

Tijdwinst

“Helaas wordt verzorgend wassen nog te weinig toegepast”, vindt projectleider Herman Boers van Vilans. “Deze manier van wassen heeft het imago van een noodoplossing, terwijl gebleken is dat veel cliënten en medewerkers het als veel prettiger ervaren. De tijdwinst is mooi meegenomen, zeker met het oog op de toekomst.”

Werkwijze

Instellingen die zich opgeven voor het verbetertraject, stellen een veranderteam samen. Dit team introduceert verzorgend wassen in de organisatie en zorgt ervoor dat de nieuwe werkwijze in de organisatie wordt doorgevoerd. Dit gebeurt in eerste instantie op kleine schaal, bijvoorbeeld op een afdeling. Deze pilotfase duurt maximaal zes maanden. Daarna wordt, op basis van de opgedane ervaringen uit de pilot, verzorgend wassen in zes maanden verder in de organisatie doorgevoerd.

Handvaten

Aan het einde van het traject heeft het veranderteam voldoende handvatten om de resultaatgerichte veranderaanpak ook op andere onderwerpen in de organisatie te gebruiken. De veranderteams worden gedurende het hele traject begeleid door een aantal experts. Samenwerkingspartners in dit verbetertraject zijn Vilans, LOCOmotion en HIP Hygiëne advies en Infectie Preventie.

Meer informatie en aanmelden

Organisaties die meer informatie willen, kunnen contact opnemen met Vilans, secretariaat Verbetertrajecten, telefoon (030) 789 23 18, e-mail verbetertrajecten@zorgvoorbeter.nl.