Dit zijn de stappen:

• een informatiebijeenkomst
• vier voorlichtingsbijeekomsten van 2 uur
• eerste serie van 8 trainingsbijeenkomsten
• tweede serie van 8 trainingsbijeenkomsten

Door middel van voorlichting worden ouderen bewust gemaakt op het probleem. De fysieke training zorgt ervoor dat ouderen beter hun balans kunnen behouden en bij verlies dit makkelijker kunnen herstellen.

Doel

Voor deze cursus is het van belang dat verschillende instanties gaan samenwerken. Op lokaal niveau kan thuiszorg, die de cursus in het aanbod op neemt, gaat samenwerken met het lokale ouderennetwerk, waardoor werving van ouderen meer directe contacten oplevert. Verder is het ook belangrijk dat relevante landelijke instellingen (onderzoeksontwikkeling), het provinciale tussenniveau (ondersteuning) en de lokale instellingen (uitvoering) de handen ineen slaan.

Belangrijkste meerwaarde is dat er bij ouderen een toename in trefzekerheid in het dagelijks bewegen en lopen ontstaat wat de kwaliteit van leven bevordert en wat uiteindelijk volgens de literatuur resulteert in een afname van het aantal valincidenten. Dit is niet gemeten in dit project

Feiten en cijfers

In de periode maart tot september 2000 zijn vier pilots gehouden. Twee in Alkmaar en twee in de gemeente Beemster. Uit de effectevaluatie blijkt dat het programma een positief effect heeft op de balans en enkele mobiliteitgerelateerde parameters. Hiermee kan het programma bijdragen aan de preventie van valongevallen en behoud van zelfstandigheid. Onderzoek naar het effect van het programma In Balans op de incidentie van valongevallen is gewenst in aanvulling op de resultaten (project 2 heeft vergelijkend effect-onderzoek gedaan naar In Balans en daar komen positieve resultaten uit m.b.t aantal valincidenten).

De opgeleide docenten zijn zeer enthousiast. Er zijn inmiddels meer dan 100 cursussen/trainingen gegeven. De deelnemers zien over het algemeen vorderingen in hun functioneren maar hebben wel moeite met de lange duur van het programma (heel traject beslaat 3 a 4 maanden)

Contact en informatie

PRIMO-NH
Dhr. T. Duivenstein
Email: tduijvestijn@primo-nh.nl
Tel.: 0299-418700

De groep zelfstandig wonende ouderen krijgen tijdens persoonlijk contact een intakeformulier (dit meet de balans tussen belasting en belastbaarheid) met daaruitvolgend gericht advies en interventies. Afhankelijk van de ingeschatte risico’s en motivatie zullen de gegeven adviezen en interventies in een zorgprogramma gebundeld worden.

Het eindigt met een compliance check waarin wordt gekeken of het beoogde resultaat gehaald is. Bij de bewoners van verpleeghuizen zijn de heupbroeken ‘Lyds’ en ‘Safe Hip’ingevoerd. Ook dit is door mideel van compliance check geëvalueerd.

Doel

Het project Valrisico’s bij Ouderen heeft als doel het beïnvloeden van de leefomstandigheden van de doelgroep ouderen, waardoor hun kans op vallen – en daarmee de kans op fracturen -duidelijk kleiner wordt. Het gaat om preventieve zorg waardoor meer gericht aandacht geschonken wordt aan de doelgroep ouderen. Het project verkleint de kans op het vallen van ouderen en daarmee de kans op fracturen.

Feiten en cijfers

Bij de groep zelfstandig wonende ouderen is het beoogde doel, het zodanig beïnvloeden van de leefomstandigheden dat de kans op vallen kleiner wordt, bereikt. Van alle adviezen en interventies zijn na een halfjaar tussen de 60% en 70% daadwerkelijk doorgevoerd. Zes maanden na het huisbezoek gaf het merendeel van de ouderen (80% van de 119) aan dat ze niet meer gevallen waren, 17 mensen eenmaal en slechts 6 mensen tweemaal of vaker.

Bij de verpleeghuisbewoners geven de resultaten aan dat heupbroekbescherming bij ouderen mensen heupfracturen voorkomt. Inzet van deze broeken loont, niet alleen financieel maar ook bij behoud van de kwaliteit van het leven. Patiënten beoordeelden de huisbezoeken die zijn afgelegd door Thuiszorg Groningen met een rapportcijfer 7.9.

Contact en informatie

Thuiszorg Groningen
Mevr. E. Schenk
Email: e.schenk@thuiszorg-groningen.nl

Het eerste was een schriftelijk onderzoek met behulp van de checklist ‘aanpassingen in huis’. Het tweede was een telefonisch onderzoek onder de deelnemers naar de houding ten aanzien van veiligheid en de registratie van eventueel opgetreden valongevallen.

Doel

Dit project richt zich op de meest kwetsbare ouden die vervolgens kunnen doorstromen naar allerlei andere initiatieven.

Feiten en cijfers

Het beweegprogramma’s is geïnspireerd door SMILE (So Much Improvement with a Little Exercise). De oefeningen kunnen in normale kleding op en bij een stoel worden uitgevoerd. Het programma is succesvol als het gaat om bewustwording van de veiligheid van het eigen huis. Op het gebied van valongelukken zegt 10% van de ondervraagde ouderen voorafgaand aan het programma in de afgelopen maand te zijn gevallen.

Het aantal valongevallen na het programma blijkt niet wezenlijk gedaald te zijn (7% bij de nameting, en 7% bij de follow-up). Ook de angst voor een valongeval blijkt niet te zijn afgenomen. Voorafgaand aan programma gaf 29% aan bang te zijn en enkele maanden na het programma bleken nog evenveel ouderen (25%) bang te zijn voor een ongeval. Het programma wordt door de deelnemers als goed beoordeeld (met 8.2 als rapportcijfer) en is effectief. Meer bewegingsstimulering en meer bewustzijn van gezondheidsgedrag.

Contact en informatie

TNO Preventie en Gezondheid
Mevr. Hopman-Rock
Email: m.hopman@pg.tno.nl
Tel.: 071 5181709

Er zijn verschillende publicaties te vinden op de website van TNO. Alle voorlichtingsonderwerpen en de oefeningen staan beschreven in een deelnemersboek (ook in het turks verkrijgbaar), tevens zijn andere materialen ontwikkeld zoals brochures, folders, affiches, muziekbandjes, leidraden voor de organisatie, de voorlichters en beweegdocenten. In verschillende regio’s zijn opgeleide voorlichters en bewegingsdocenten beschikbaar.

Deze interventies zijn bijvoorbeeld voorlichting aan individuele ouderen in de thuissituatie, groepsvoorlichting, massa mediale voorlichting, deskundigheidsbevordering hulpverleners en bevorderen van toegankelijkheid en beschikbaarheid van preventieve maatregelen. Thema’s van het valpreventieprogramma zijn: een valveilige woning en woonomgeving inclusief de buitenruimte, gezonde leefstijl (gezond bewegen, gezonde voeding en verstandig medicijngebruik) en veilig gedrag.

De ambitie van het project en de gewenste eindresultaten zijn lokaal vastgesteld. Er is gebruik gemaakt van sociale netwerken rond ouderen. Door participatie van ouderen in dit project onstaat er meer afstemming tussen wonen, zorg en welzijn bij valpreventie ouderen

Doel

Dit project maakt verschillende sectoren bewust van het probleem van vallen bij ouderen. Hierdoor ontstaat er een betere afstemming tussen de sectoren wonen, zorg en welzijn bij valpreventie ouderen.Verder is participatie van ouderen in dit project erg belangrijk geweest.

Feiten en cijfers

De aandacht voor valpreventie bij ouderen bij organisaties en instellingen op het terrein van wonen, zorg en welzijn is aantoonbaar toegenomen. Over de effecten bij ouderen kunnen geen uitspraken gedaan worden, omdat er geen effectevaluatie is uitgevoerd.

De pilot heeft gedraaid in drie deelgemeenten:
1. Deelgemeente Charlois: pilot gericht op structurele inbedding van aandacht voor valpreventie bij de sectoren wonen, zorg en welzijn: bewustwordingscampagne ‘Thuis in Evenwicht’.
2. Deelgemeente Hillegersberg-Schiebroek: accent van pilot gelegen op de community benadering van valpreventie. Op basis van gesprekken met intermediairs en ouderen is een plan van aanpak opgesteld
3. Deelgemeente Prins Alexander: accent van pilot gelegen op lokale ontwikkeling van het valpreventie project.
4. Stedelijk niveau: tijdens de projectperiode heeft de GGD gewerkt aan het ontwikkelen van een stedelijk netwerk valpreventie, waarin sectoren wonen, zorg en welzijn participeren.

Contact en informatie

GGD Rotterdam
Mevr. C.A. van Veldhuizen
Email: vanveldhuizenk@ggd.rotterdam.nl
Telnr: 010 433 99 66

Doel

Ketenzorg van primaire preventie tot (na) behandeling van valincidenten. Met gebundelde krachten en deskundigheid van organisaties kan door samenwerking of samengaan een naadloze keten gevormd worden die in staat is een structureel aanbod te doen. Door het samenbrengen van die krachten en deskundigheid, kan een kwalitatief hoog aanbod gedaan worden waartoe organisaties afzonderlijk niet in staat zijn.

Feiten en cijfers

In samenwerking met gemeenten, welzijnsorganisaties, ouderenzorg, huisarten en etc probeert ZorgSaam Zeeuwsch-Vlaanderen wordt samenhangend aanbod te ontvouwen. Er is op dit moment nog geen effectmeting gedaan. Het ontbreekt nog aan financiele middelen. Er ligt wel een aanvraag bij kennisnetwerk valpreventie.

De vallers die onderzocht zijn met een valonderzoek zijn zeer tevreden en geven gemiddeld een 8+. De groepen die de cursus In Balans hebben gevolgd hebben middels een enquete aangegeven zeer tevreden te zijn. Voor het personeel van thuiszorg geeft het handvatten om om te gaan met ouderen die veel vallen en via advies, instructie en voorlichting deze mensen te helpen. Dit geeft voldoening.

Contact en informatie

Stichting Zorgsaam te Zeeland
Mevr. F. Vet
Email: frida@zzv.nl
Telnr: 0117-459000

Lees ook het artikel over dit project uit het tijdschrift Geriatrie& Gerontologie, ‘Vallen bij ouderen. Behoefte aan een algemeen beleid’ (pdf, 363.97KB)

Uniek in dit project is het laten uitvoeren van de nodige aanpassingen in en om het huis. Dit kan (voor een deel) gerealiseerd worden door een beroep te doen op het preventief inzetten van Wet Voorzieningen Gehandicapten (WVG) gelden.

Doel

Door de integrale opzet van het project wordt de doelgroep benaderd. Zowel gezondheidsorganisaties als de gemeente, provincie, politie, ouderenwerk, de wijkverenigingen, woningstichtingen, vrijwilligersorganisaties en ook ouderenbonden werken mee aan dit project. Verder is dit project een belangrijk voorbeeld voor landelijke implementatie van Halt U valt.

Feiten en cijfers

Samenwerking tussen de verschillende landelijke, regionale en stedelijke organisaties (o.a. TNO, Consument en Veiligheid, Welzijn ouderen, Thuiszorg en Gemeente Sneek, in samenwerking met Stichting Welzijn Ouderen). Uit het effectiviteitonderzoek blijkt dat de hoofddoelstelling van de interventie: reductie van het aantal personen met een ongeval met 20%, niet is bereikt. Echter, op onderdelen van de interventie, reductie van valongevallen buitenshuis, is wel een significante reductie vastgesteld van 17%. Het blijkt dat de reductie het sterkst is bij vrouwen van 70-79 jaar. Verder is naast de effectiviteit ook gekeken naar de uitvoerbaarheid van het concept. Op basis van de procesevaluatie is de uitvoerbaarheid van het project positief beoordeeld.

Contact en informatie

TNO Preventie en Gezondheid
Drs. G.J. Wijlhuizen
Email: gj.wijlhuizen@pg.tno.nl
Telnr: 071 518 12 60

Document over het project Grip op eigen veiligheid (pdf, 23.37KB)

Voor de fysiotherapeuten, die het meest geschikt worden geacht de trainingen geven, is een cursus ontwikkeld die in samenwerking met het Nederlands Paramedisch Instituut (NPI) wordt gegeven. Het project is binnen de setting van het ziekenhuis (St. Maartenkliniek) gedaan maar kan ook binnen andere settings plaatsvinden

Doel

Het is een relatief kort durende interventie en relatief laag intensieve interventie. Het soort oefeningen sluiten aan bij situaties in het dagelijks leven. De vertaalslag wordt makkelijk gemaakt en de trainingseffecten zijn daardoor eigenlijk direct van toepassing op het dagelijks leven.

Feiten en cijfers

Uit de onderzoeksresultaten blijkt dat er een reductie van 46% in het aantal valincidenten is gemeten. Daarnaast hadden deelnemers ook significant meer vertrouwen over hun balans. En waren ook beter in staat om tijdens het lopen met obstakels om te gaan. Het artikel met daarin de resultaten van het onderzoek wordt begin 2005 geplaatst.
De doelgroep ‘zelfstandig wonende ouderen’ is uitermate enthousiast. De fysiotherapeuten zijn er ook zeer over te spreken. Er is ook veel vraag vanuit de fysiotherapie om de cursussen bij te wonen.

Met relatief weinig middelen en geld kan dit programma worden gegeven;

• Oefenruimte met obstakelparcours om het dagelijks leven na te bootsen (Kosten obstakelparcours: €1.250,-(is leverancier voor))
• Personeel: 10 lessen van 1.5 uur . Bezetting van 2 personen per groep van 10
• Overige materialen zijn vaak voorhanden en/of met weinig middelen zelf te maken
• Onderzoeksproject is deels gefinancieerd door Maartenskliniek en ZonMw

Contact en informatie

Sint Maartenskliniek
Dhr. J. Duysens
Email: j.duysens@smk-research.nl
Tel.: 024 365 91 40

In het handboek staan verschillende activiteiten die organisaties kunnen uitvoeren. De kern van deze methodiek bestaat uit ten eerste een multifactoriele aanpak (gericht op meerdere risicofactoren voor vallen) en ten tweede worden er zelfstandige modules ontwikkelt, door Consument en Veiligheid, voor verschillende organisaties die specifiek zijn toegespitst op hun werkterrein.

Doel

Meerwaarde van het project is dat het aansluit bij de dagelijkse praktijk van intermediaire organisaties en dat het praktisch uitvoerbaar is. Verder sluit het aan bij de CBO richtlijn voor preventie van vallen bij ouderen.

Feiten en cijfers

De verschillende voorlopers van ‘Halt! U valt’, ‘Grip op eigen Veiligheid’, ‘Woon wijs, voorkom vallen’ en ‘Thuis in Evenwicht’ zijn allemaal geëvalueerd. Bij de effectmeting van ‘Grip op eigen Veiligheid’ is een reductie vastgesteld van het aantal valongevallen dat buitenshuis plaats heeft gevonden.

De intermediaire organisaties zijn betrokken geweest bij het ontwikkelen van de handboeken. Door middel van een pre-test wordt nog gekeken of de beschreven activiteiten voldoende aansluiten bij de betrokken organisaties. In 2005 zal er een soort tussentijdse evaluatie worden uitgevoerd om te kijken of de gebruiker ook tevreden is.

Er zijn verschillende handboeken beschikbaar, Halt! U Valt voor de Thuiszorg, welzijnswerk ouderen, lokale overheid en GGD. Ter ondersteuning van de handboeken worden er ook workshops georganiseerd door Consument en Veiligheid voor het uitwisselen van ervaringen en tips voor het implementeren van valpreventie activiteiten en tips voor het enthousiast houden en werven van collega’s en samenwerkingspartners.

Contact en informatie

Consument en Veiligheid
Mevr. H. Schouten
Email: h.schouten@consafe.nl
Tel.: 020 – 511 45 11

Er zijn meerdere ingrediënten te noemen van de nieuwe aanpak:

• Een levendige en breed gedragen visie
• Gericht op thuis voelen
• Uitgebreide analyse van het probleem
• Creatieve oplossingen (bijv. tweepersoonsbed)
• Uitgaande van de mogelijkheden en niet de beperkingen van de organisatie
• Continue communicatie over de problemen
• Management dat voorwaarden schept op dit alles te verwezenlijken

Doel

Een belangrijke meerwaarde van dit project is dat door het niet toepassen van fixatiemiddelen de kwaliteit van leven van de patiënt niet wordt aangetast. Op cliëntniveau zien we wel een toename van het aantal valincidenten maar het is opmerkelijk dat de zogenoemde ‘frequente vallers’ geen ernstig letsel oplopen.

Feiten en cijfers

In Polderburen is gedurende zes maanden een (beperkt) intern onderzoek gedaan naar vallen en ernstig letsel door vallen bij psychogeriatrische bewoners met behoud van hun bewegingsvrijheid. Wat zijn de gevolgen van het door Stichting Polderburen uitgevoerde beleid.

Resultaten uit het onderzoek geven het volgende weer:

• Mensen vallen in Polderburen vaker dan uit de cijfers in de literatuur verwacht mag worden (namelijk 135x in een half jaar tegenover gemiddeld 100 keer in een jaar volgens de literatuur).
• De zogenoemde frequente vallers liepen geen ernstig letsel op
• De bewoners die de ander valincidenten veroorzaakten vielen slechts een enkele keer
• Er was veel minder sprake van ernstig letsel dan uit de gegevens van de literatuur verwacht mag worden: namelijk 1 bij 135 valincidenten i.p.v. 3-12 botbreuken (volgens de cijfers uit de literatuur bij 135 valincidenten).
• De gebruikersgroepen zijn erg tevreden over het non-fixatie beleid.

Contact en informatie

Verzorgingshuis Polderburen
Dhr. H. Houweling
Email: hhouweling@zorggroep-almere.nl
Tel.: 036-5357900

Bij dit onderzoek is vooral aandacht voor oefenprogramma’s, omdat deze volgens de CBO richtlijn een centrale plaats moet innemen in een valpreventief beleid. Het is een actief valpreventief beleid in de vorm van een interventie gericht is op bewoners van verzorgingshuizen en aanleunwoningen. Er is gebruik gemaakt van twee verschillende bewegingsprogramma: Functioneel Lopen en In Balans.

Doel

De belangrijkste meerwaarde is dat er praktijkinvulling wordt gegeven aan de richtlijn die het NVGK heeft opgesteld. Het invoeren van een valpreventief oefenprogramma is een eerste stap in de implementatie van de richtlijn. De innovatie leent zich uitstekend voor verdere implementatie omdat het een eenvoudig te implementeren innovatie betreft, die voorziet in een behoefte van de zorginstellingen zelf.

Feiten en cijfers

Het effect van de innovatie is gemeten in een “randomized controlled trial” . In totaal hebben 15 zorginstellingen en 278 cliënten geparticipeerd in deze trial. Twee interventieprogramma’s zijn door loting verdeeld over de zorginstellingen en binnen elke zorginstelling zijn de cliënten door loting verdeeld over een interventiegroep en een controlegroep. Het effect werd afgelezen aan diverse fysieke prestatietesten en aan het aantal valincidenten. Het bleek dat de deelnemers in de interventiegroepen hum mobiliteit verbeterden. De kans op herhaald vallen nam in de interventie groep ook af met 38% (voorlopige resultaten). De valincidentie bedroeg 1.64, 1.25 en 1.26 valpartijen per persoon per jaar voor respectievelijk de controlegroep, de FL-interventiegroep en de IB-interventiegroep. Tussen de twee bewegingsprogramma’s waren de verschillen niet groot. In het voorjaar van 2005 worden de definitieve resultaten hiervan verwacht.

De deelnemers gaven aan dat het programma FL als minder intensief werd ervaren dan IB. Twee IB-trainingen per week vond 40% van de deelnemers te veel, terwijl dit percentage bij FL op 20% lag. 55% van de deelnemers aan FL wilde doorgaan met het programma met twee bijeenkomsten per week tegen slechts 18% van de deelnemers aan IB.

Factoren die belangrijk zijn voor goede resultaten van de innovatie zijn:

• Een gemotiveerde docent (vrijwilligers, fysiotherapeuten, activiteitenbegeleider) die door de verpleeghuizen zelf geregeld moet worden.
• Eenmalige scholing docent, 50-100 euro
• Het beschikbaar stellen van financiële middelen door de zorginstelling om een docent 1 à 2 uur per week de training te laten verzorgen.
• Oefenruimte
• Bij ontbreken van materialen in zorginstelling, aanschaf 100-250 euro.

Contact

VU, faculteit der Bewegingswetenschappen
Mevr. dr.M.J. Faber
Email: m.faber@fbw.vu.nl
Tel.: 020 444 85 43