Probleemgedrag van ouderen met dementie in verpleeghuizen varieert van agitatie en prikkelbaarheid tot agressie, ontremd gedrag en hallucinaties. Wetzels heeft twee jaar lang 290 dementiepatiënten gevolgd in negen verpleeghuizen. Hij concludeert dat tenminste één van de symptomen bij 97 procent van hen gedurende een langere periode voorkomt. Een kwart heeft meerdere symptomen tegelijkertijd.

Behandeling

Zonder behandeling is dit complexe probleemgedrag een beproeving voor de omgeving, zoals medebewoners, zorgverleners en familie. En vaak ook voor de betrokkenen zelf. Het behandelen van probleemgedrag bij dementie blijkt niet eenvoudig. Noodgedwongen schrijven artsen in verpleeghuizen psychofarmaca voor. Tweederde van de verpleeghuisbewoners met dementie gebruikt deze medicijnen.

Langdurig gebruik

Eén op de acht verpleeghuisbewoners met dementie krijgt een antipsychoticum gedurende een periode van twee jaar of langer. Dit is zorgelijk, aldus Wetzels, omdat deze middelen vanwege de bijwerkingen niet langdurig gebruikt mogen worden. De reden voor het langdurige gebruik is dat probleemgedrag bij dementie hardnekkig en complex is. De arts moet blijven controleren of het middel nog noodzakelijk is. Wetzels constateert dat dit niet altijd gebeurt; hierin is dus nog verbetering mogelijk.

Bron: www.umcn.nl

In overleg met verschillende organisaties uit de sector zijn de volgende thema’s geselecteerd:

• omgaan met probleemgedrag
• handelingsgerichte diagnostiek
• medicatieveiligheid
• ouder wordende cliënten
• gezondheid
• seksualiteit en seksueel misbruik
• goed gebruik van het ondersteuningsplan
• LVG en verslaving
• zeggenschap
• ontwikkelingsgericht ondersteunen

Naast deze tien inhoudelijke thema’s wordt in dit programma ook gewerkt aan de versterking van de kennisinfrastructuur.

Leernetwerken

De eerste twee leernetwerken, omgaan met probleemgedrag en handelingsgerichte diagnostiek, zijn onlangs gestart. In september volgt een leernetwerk over medicatieveiligheid. De overige thema’s volgen daarna.

Betrokken partijen

Het verbeterprogramma wordt uitgevoerd door CBO/TNO, VGN, Vilans en verschillende andere partners. De inhoud van het programma wordt in nauwe samenwerking met de VGN specifiek voor de gehandicaptenzorg ontwikkeld. Het programma wordt gefinancierd door ZonMw. ZonMw heeft in totaal 3 miljoen euro voor dit programma in de sector beschikbaar gesteld.

Meer informatie

Kennisplein Gehandicaptensector

Probleemgedrag komt in de langdurende zorg veel voor. Voor de cliënt zelf, voor de omgeving en voor zorgverleners kan dat veel stress opleveren. Met de ‘Zorg zelf voor Beter–lesmodule stappenplan probleemgedrag’ van Vilans kunnen zorgorganisaties zelfstandig werken aan probleemgedrag bij cliënten. Vaak is het mogelijk om probleemgedrag met simpele oplossingen sterk te verminderen. Om alle mogelijkheden van de lesmodule goed te benutten, is het slim om mee te doen aan de workshop.

Twee bijeenkomsten

Tijdens de eerste bijeenkomst raakt u vertrouwd met alle onderdelen van de lesmodule. Op deze manier kunt u deze effectief inzetten en benut u alle mogelijkheden. Nadat u in uw organisatie aan de slag bent gegaan met het stappenplan kunt u op de tweede bijeenkomst ervaringen uitwisselen met collega’s uit andere organisaties en advies krijgen over zaken waar u mogelijk tegenaan bent gelopen.

Voor wie

Zorgprofessionals die in hun dagelijks werk een team ondersteunen bij probleemgedrag of inhoudelijk hierin expertise hebben opgebouwd.

Praktische informatie

• De workshop bestaat uit twee bijeenkomsten van een dagdeel en vindt plaats op 4 oktober en 1 november Utrecht. Deelname aan deze workshop (twee dagdelen) kost € 395,00 inclusief de lesmodule.
• De workshop wordt gegeven door Ruth Pel of Margje Mahler. Beiden zijn als senior medewerker werkzaam bij Vilans.
• Wilt u geen workshop volgen? Dan kunt u de ‘Zorg zelf voor Beter – lesmodule stappenplan probleemgedrag’ ook los bestellen voor € 140,00 (excl BTW) in de webwinkel van Vilans. De lesmodule is ontwikkeld door Vilans, Verenso, CCE en het NIP.
• Aanmelden voor de workshop ‘Multidisciplinair werken aan probleemgedrag’ van Vilans
• Nieuwsbericht 1 april 2011: Nu te koop: ‘Zorg zelf voor Beter–lesmodule stappenplan Probleemgedrag’

Probleemgedrag komt in de langdurende zorg veel voor. Claimend gedrag, agressie, onrust en roepen kan allemaal als probleem ervaren worden. Voor de cliënt zelf, voor de omgeving en voor zorgverleners kan dat veel stress opleveren. Om hier beter mee om te gaan, hebben de afgelopen jaren 29 instellingen meegedaan aan het Verbetertraject Probleemgedrag. Dit werd georganiseerd door Vilans, Verenso, CCE en het NIP in het kader van Zorg voor Beter.

Stappenplan probleemgedrag

De ‘Zorg zelf voor Beter – lesmodule stappenplan probleemgedrag ’ is gemaakt op basis van de ervaringen uit het verbetertraject. Deelnemers aan dit traject werkten volgens het Stappenplan probleemgedrag. Het resultaat was dat het probleemgedrag van de betrokken bewoners bij alle deelnemers afnam, variërend van 25 tot 60 procent.

Simpele veranderingen

Vaak pasten de deelnemers simpele veranderingen toe, die meestal niet met de bewoner, maar met de omgeving te maken hadden. Verzorgers voelden zich met dit stappenplan bekwamer en beter toegerust om met onhandelbare cliënten om te gaan. Tenslotte was het heikele onderwerp binnen het team niet langer taboe.

De lesmodule

De ‘Zorg zelf voor Beter – lesmodule stappenplan probleemgedrag’ bestaat uit een ordner met de lesmodule, een dvd en een usb stick. De lesmodule bevat een theoretische achtergrond over het stappenplan en een lesmodule van vier sessies waarin het gehele stappenplan wordt doorlopen. In de bijbehorende film is te zien hoe een team in de praktijk werkt met het Stappenplan probleemgedrag.

Workshop

Om de lesmodule effectief in te zetten en alle mogelijkheden ervan te benutten, kunt u een workshop volgen. De workshop bestaat uit twee bijeenkomsten van een dagdeel en vindt plaats op 24 mei en 21 juni in de regio Utrecht. Na de eerste bijeenkomst gaat u in uw organisatie aan de slag met het stappenplan. Op de tweede bijeenkomst kunt u uw ervaringen uitwisselen met collega’s uit andere organisaties. Bij de prijs van de workshop is de ‘Zorg zelf voor Beter – lesmodule stappenplan Probleemgedrag’ inbegrepen.

Meer informatie

• Aanmelden voor de workshop kan via training@vilans.nl
• Het ‘Zorg zelf voor Beter – pakket Probleemgedrag’ is ontwikkeld door Vilans, Verenso, CCE en het NIP en is los verkrijgbaar voor € 140,00 excl. BTW via www.vilans.nl/webwinkel.

Angst, depressie, psychoses en gedragsstoornissen. Wat weten we er eigenlijk van? In Nederland krijgt ruim veertig procent van de mensen ooit een psychische ziekte of psychische problemen. Ze hebben een grote negatieve invloed op de kwaliteit van leven. GeestKracht is een groot en ambitieus programma dat kennis wilde genereren en toepassen op het gebied van angst- en stemmingsstoornissen, psychosen en gedragsstoornissen.

Toen en nu

Met vereende krachten hebben organisaties gewerkt aan infrastructuur, kennis en implementatie op dit gebied. Wat hebben deze inspanningen opgeleverd? Waar stonden we eerst, waar staan we nu en wat zijn de aanknopingspunten voor de toekomst?

Wanneer

Donderdag 24 maart van 12.00 tot 17.00 uur

Locatie

Regardz Event Center Nieuwe Buitensociëteit te Zwolle

Kosten

Deelname aan de GeestKrachtdag is gratis

Meer informatie en aanmelden

www.zonmw.nl

Maatregelen als de onrustband, verpleegdeken, of een tafelblad over de stoel beletten cliënten om zelf op te staan uit bed of stoel. Niet alleen in de vvt en gehandicaptenzorg, maar ook in de langdurende ggz worden deze maatregelen veelvuldig genomen. De negatieve gevolgen van fysieke vrijheidsbeperking zijn onder andere angst, depressie, onrust, incontinentie en decubitus.

Werken aan afbouwen

Voldoende redenen om deze maatregelen zo min mogelijk toe te passen. Organisaties in de ouderenzorg en gehandicaptenzorg werken inmiddels hard aan het afbouwen van fysieke vrijheidsbeperkende maatregelen. Door deel te nemen aan dit verbetertraject kunnen ook organisaties in de ggz nu leren hoe zij deze maatregelen succesvol kunnen afbouwen.

Drie of vier Trimbossers die een dag naar uw organisatie komen om u te helpen met een probleem of knelpunt op het gebied van de geestelijke gezondheid.. Dit is in het kader van de ‘Trimbos deelt kennis’ dag mogelijk! Die dag gaan medewerkers van het Trimbos-instituut in groepjes van ongeveer drie personen het land in. Op zoveel mogelijk verschillende plaatsen – van GGz- en zorginstellingen, verpleeg- en verzorgingshuizen, gemeenten, bedrijven, zorgverzekeraars, scholen, woningcorporaties, justitiële instellingen tot werkgevers- en werknemersorganisaties – willen de Trimbos-medewerkers graag hun kennis delen over vraagstukken op het gebied van de geestelijke gezondheid.

Meedoen?

Heeft u in uw organisatie een probleem of vraag waarover u graag advies krijgt, leg die dan aan Trimbos voor. Het Trimbos instituut neemt vervolgens telefonisch contact op om uw vraag helder te krijgen, en om te kijken of deze geschikt is voor een kort cyclische aanpak. Dit advies is geheel gratis.

Dertig organisaties uit de ouderenzorg en verstandelijk gehandicaptenzorg hebben het afgelopen jaar deelgenomen aan het verbetertraject. Vilans, kenniscentrum voor langdurende zorg, voerde het verbetertraject uit in samenwerking met Verenso, het Centrum voor Consultatie en Expertise (CCE) en het Nederlands Instituut voor Psychologen (NIP).

Dieper liggende oorzaak

Uit het verbetertraject kwam naar voren dat probleemgedrag regelmatig een dieper liggende oorzaak heeft, zoals verdriet, stress of angst. De deelnemende organisaties werkten aan verschillende aspecten van de zorg of de omgeving van de cliënt om te zorgen dat het probleemgedrag verminderde. Door het geven van aandacht aan een gestructureerde en activerende dagindeling bijvoorbeeld, het aangenaam inrichten van gezamenlijke ruimtes en door mensen vaker hun gang te laten gaan zonder direct ingrijpen.

Stappenplan Probleemgedrag

De organisaties werken met het Stappenplan Probleemgedrag. Het stappenplan bevat de volgende stappen:
1- Voorbereiding
2- Probleemsituatie in kaart brengen
3- Het probleemgedrag multidisciplinair benaderen
4- Het gedrag begrijpen
5- Doel van de interventie bepalen
6- Bedenken wat er gedaan gaat worden
7- De gemaakte afspraken uitvoeren
8- De resultaten evalueren
9- Conclusies trekken

Ruth Pel, projectleider bij Vilans, kenniscentrum voor langdurende zorg, geeft aan: “Goed omgaan met probleemgedrag is vaak lastig. Het Stappenplan Probleemgedrag helpt zorgorganisaties om de herkomst van het probleemgedrag te achterhalen en er de juiste oplossing voor te vinden.”

Aandacht doet wonderen

In het verpleeghuis ZINN, locatie Coendershof in Groningen kwam het stappenplan als geroepen. Een van de bewoners wilde niet meer gewassen worden. “Kwam een verzorgende te dichtbij, dan begon meneer te slaan en te schreeuwen. Met als gevolg dat hij weken lang niet gewassen werd”, vertelt Gerdien Wolting, projectleider bij Coendershof. Na het doorlopen van het stappenplan, bleken aandacht en een rustige, persoonlijke benadering de oplossing. “Iedere verzorgende kan meneer nu wassen zonder problemen. Dat levert minder stress op bij de bewoner en bij de verzorgende”, aldus het verbeterteam.

Doe-het-zelf pakket

Vanuit de ervaringen van het verbetertraject wordt een doe-het-zelfpakket ontwikkeld waarmee organisaties het stappenplan leren toe te passen in de eigen zorginstelling. Het meten van probleemgedrag levert enerzijds inzicht in hoe vaak moeilijk gedrag daadwerkelijk voorkomt, maar maakt zorgprofessionals ook bewuster van de eigen manier van werken en de eigen normen. Het ‘doe-het-zelfpakket Probleemgedrag’ is eind 2010 beschikbaar en wordt via de website van Vilans (www.vilans.nl) beschikbaar gesteld.

In de geestelijke gezondheidszorg en verslavingszorg is een schat aan kennis opgebouwd die kan helpen om psychische problemen te voorkomen en terug te dringen. Zorgorganisaties en –professionals gebruiken deze kennis op het gebied van onderzoek, preventie en zorg echter nog lang niet altijd in de praktijk. Een van de oorzaken is dat zij die kennis niet zo gemakkelijk kunnen vinden.

Breed scala aan projecten

ZonMw, de Nederlandse organisatie voor gezondheidsonderzoek en zorginnovatie, heeft daarom vrijwel alle projecten die ze sinds 2004 heeft gefinancierd op internet gezet. De organisatie financiert een breed spectrum aan projecten: van fundamenteel en strategisch onderzoek tot projecten ter verbetering van de zorg in de dagelijkse praktijk.

Makkelijk zoeken

Aan de projecten in de database zijn trefwoorden toegekend om het zoeken te vergemakkelijken. Ze zijn gegroepeerd op type aandoening, doelgroep en type hulpverlening/preventie. Zoeken op combinaties is ook mogelijk. Het gaat om projecten op het terrein van de geestelijke gezondheidszorg in brede zin. Ook projecten over gedragsproblemen bij jongeren staan bijvoorbeeld in de database. Hetzelfde geldt voor onderzoek dat zich niet direct richt op de zorg, maar op achterliggende neurologische processen.

De database ggz en verslaving is voor iedereen toegankelijk op www.zonmw.nl/ggz.

Probleemgedrag is een thema dat veelvuldig voorkomt in de langdurende zorg. Claimend gedrag, agressie, onrust, roepen is gedrag dat vervelend is voor de cliënt zelf, voor de omgeving en voor zorgverleners. Het geeft stress en zorgt er vaak voor dat grenzen worden overschreden. In het verbetertraject werd constructief gewerkt aan het omgaan met probleemgedrag. De doelstelling was afname van probleemgedrag en afname van de ervaren ernst van probleemgedrag.

Goede resultaten

Het verbetertraject zorgde voor een bewustwordingsproces over het wat en waarom van probleemgedrag of probleemsituaties. In veel gevallen is er namelijk een oplossing dat het probleemgedrag vermindert. Door probleemgedrag te meten met de zogenaamde geeltjesmeting registreerden de deelnemers een afname van 25-60%. Belangrijk resultaat is ook dat cliënten van de afdelingen die deelnamen na afloop van het traject minder angstig waren en hoger scoorden als het gaat om kwaliteit van leven. Ook voelden verzorgenden zich bekwamer en beter toegerust in het omgaan met cliënten met probleemgedrag.

Stappenplan

Met behulp van een stappenplan werd systematisch gewerkt aan probleemgedrag. Dat zorgde voor meer inzicht in en bewustwording over de achtergronden van het ontstaan van probleemgedrag. Door deze manier van werken werd er binnen de teams meer gesproken en feedback gegeven over het omgaan met probleemgedrag. Dat zorgde voor meer openheid en eenduidigheid en daardoor een betere samenwerking.