Doel

In de brochure wordt besproken wanneer er sprake is van seksueel grensoverschrijdend gedrag, er staan relevante wetsartikelen in, en procedures voor klachtbehandeling en melding bij de inspectie en beleid ter voorkoming van seksuele intimidatie. Instellingen, beroepsbeoefenaren, beroepsverenigingen en opleidingen kunnen dit gebruiken bij het ontwikkelen van preventief beleid.

Feiten en cijfers

Het onderwerp leeft sterk in het veld. De brochure geeft noodzakelijke informatie weer over seksuele intimidatie zodat een goed preventief beleid kan worden gevoerd in instellingen en door beroepsbeoefenaars.

Contact en informatie

Inspectie voor de Volksgezondheid
Tel.: 070-3407911

De brochure ‘Het mag niet, het mag nooit: seksuele intimidatie door hulpverleners in de gezondheidszorg’ is gepubliceerd in augustus 2004 (herziene uitgave). In 1998 is er ook een rapport uitgebracht door IGZ met de titel ‘Het mag niet, het mag nooit: seksuele intimidatie door hulpverleners in de gezondheidszorg’. De informatie is te vinden op de website van IGZ.

Doel

Het handboek bevat een stappenplan voor de ontwikkeling en implementatie van een eigen seksualiteits-beleid op maat. Het begeleidt gebruikers, GGZ-directie, -management, -teamleiding op praktische en actieve wijze in het ontwikkelen en invoeren van een visie en –beleid op intimiteit en seksualiteit.

Feiten en cijfers

De eerste druk van het handboek is al uitverkocht. Niet alleen GGZ instellingen, maar ook andere verzorgingsinstellingen en scholen hebben behoefte aan het handboek geuit. Bij het ontwikkelen van de delen 2 en 3 van het handboek (trainings- en voorlichtings-programma) is de praktijkervaring van mensen die met het beleid moeten werken en daarnaast inzicht in de knelpunten van het proces meegenomen. Ondanks dat dit handboek gericht is op GGZ instellingen, kan het ook gebruikt worden bij bijvoorbeeld mensen met een lichamelijke, dan wel verstandelijke gehandicap. Maar ook bejaardentehuizen, revalidatiecentra en andere organisaties waarbinnen het personeel geregeld wordt geconfronteerd met intimiteit en seksualiteit van cliënten, kunnen er baat bij hebben. Het beleidsontwikkelingsproces, dat beschreven staat in het boek, zal niet veel verschillen per organisatie. De thema’s die rondom intimiteit en seksualiteit spelen echter wel, dus dat zal dan aangepast moeten worden.

Contact en informatie

Rutger Nisso Groep
Dhr. Y. Olhrichs
Email: y.ohlrichs@rng.nl
Tel.: 030-2313431

Op de website van de Rutger Nisso Groep is een duidelijke inhoudelijke beschrijving van de innovatie te vinden. Verder kunnen instellingen als ze daar behoefte aan hebben het handboek bestellen en desgewenst worden getraind door een deskundige uit de Rutger Nisso Groep. Rutger Nisso Groep biedt ook ondersteuning aan bij het ontwikkelen van een seksualiteitsbeleid en levert voor een aantal instellingen de externe vertrouwenspersoon

Doel

Het unieke van dit programma is dat het zich richt op beleidsmakers (ontwikkeling seksualiteitsbeleid), hulpverleners (bespreekbaar maken van seksualiteit) en cliënten (voorlichting over seksualiteit). Hierdoor vermindert het taboe op deze onderwerpen binnen de organisatie. Door middel van trainingen leren hulpverleners tekenen van seksueel geweld te signaleren en seksualiteit bespreekbaar te maken met cliënten. Cliënten krijgen voorlichting over intimiteit, relaties en seksualiteit en leren daarin eigen grenzen herkennen. Tevens wordt beleid ontwikkeld over de omgang met seksueel geweld in de instelling.

Feiten en cijfers

Het pilotproject is uitgevoerd in drie sectoren van de GGZ. Het Delta Psychiatrisch Ziekenhuis, met de gesloten afdeling voor langdurig verblijf, de PaneijerKeerkring, met een unit voor beschermd wonen, en de Stichting Hillevliet, met het team begeleid zelfstandig wonen. Uit evaluatieonderzoek blijkt dat de getrainde medewerkers met name te spreken waren over het informatiegehalte en de manier waarop de trainingen gegeven werden. Enige uitzondering vormde de train-de-voorlichter cursus die onvoldoende was toegespitst op de doelgroep cliënten in de langdurige psychiatrische zorg. Het draaiboek wordt hierop aangepast.

Contact en informatie

Op de website van Trimbos staat in het kort beschreven wat het project inhoudt. Verder is er ook een persbericht over dit project verschenen.

Doel

Voor het ontwikkelen van de criteria met aandachtspunten zijn diverse betrokken partijen geconsulteerd: de zorgaanbieders, zorgverzekeraars, de Inspectie voor de Gezondheidszorg en de gebruikers van de zorg. Hierdoor worden de criteria breed gedragen. De criteria zijn te beschouwen als minimumrandvoorwaarden. Ze zijn zo geformuleerd dat instellingen ja/nee kunnen turven om zo snel een overzicht te krijgen van de stand van zaken in hun instelling. De richtlijnen en aandachtspunten geven verdere verdieping. Naast de kwaliteitscriteria is een compilatie van praktijkervaringen opgenomen in de vorm van interviews. Dit als reactie op de behoefte die er is aan uitwisseling van ervaringen op dit terrein.

Feiten en cijfers

Transact heeft de ervaringen met de kwaliteitscriteria in de praktijk geïnventariseerd. In een schriftelijke en een telefonische evaluatie is onder meer gevraagd naar de bekendheid van de kwaliteitscriteria en de ervaring met het gebruik. Uit de evaluatie blijkt dat veel hulpverleners niet vanzelfsprekend tijdens de intake vragen naar ervaringen met seksueel geweld. En voor veel slachtoffers is het moeilijk om daarover te beginnen. Verder geven GGZ- hulpverleners aan dat ze over onvoldoende deskundigheid bezitten voor vroegtijdige signalering.
Het is door alle GGZ instellingen te gebruiken. Het is ook in samenwerking met GGZ instellingen ontwikkeld dus het draagvlak is mede daardoor groot.

Contact en informatie

Mevr. M. Lammers en Mevr. I. van Beek
Transact, Utrecht
Telnr: 030 2326500

Het boek ‘Grote plannen, kleine stappen’ is te bestellen bij Transact voor €11.40. De kwaliteitscriteria zijn ook in pdf-format op de website van Transact te downloaden.

Doel

Door het inzetten van de teams, vergezeld van voorlichting en informatievoorziening, wordt er openheid gecreëerd over seksuele problemen en wordt getracht het wantrouwen richting hulpverlening weg te nemen. Aanleiding voor uitbreiding van seksuologen was de behoefte die gevoeld werd binnen de instellingen voor meer seksuologische hulpverlening. Het project beoogt een significante kwaliteitsverbetering op te leveren van het hulpaanbod van de organisatie op een terrein dat bij de doelgroep gevoelig ligt. Een belangrijke meerwaarde is hier enerzijds de specifieke hulp voor de doelgroep waarbij dit onderwerp erg gevoelig ligt, anderzijds realiseer je met dit project een integratie van het aanbod van seksuologische hulpverlening in het zorgaanbod van Eleos als GGZ –instelling.

Feiten en cijfers

Sinds de start van het project kregen twintig deelnemers deskundigheids-bevordering en er vindt een aanzienlijke toename plaats van het aantal seksuologische hulpvragen. Op dit moment wordt door middel van een tevredenheidsonderzoek, vragenlijsten en interviews gekeken naar de tevredenheid onder de gebruikers.

Contact en informatie

Eleos
Dhr. P. Wagenaar
Email: piet.wagenaar@eleos.nl
Telnr: 030 600 85 40

Op de website van Eleos staat een korte beschrijving van de seksuologische teams.

Doel

De ontwikkelde leermiddelen bestaan uit drie onderdelen:

• DVD: het leermateriaal zal bestaan uit vijf tot zes casussen, met herkenbare gevallen van seksuele intimidatie waarbij het min of meer slecht afloopt voor de werknemers binnen de thuiszorg. Diverse situaties komen aanbod, zowel ernstige ongewenste intimiteiten als situaties in het ‘grijze’ gebied. Een aantal situaties op de DVD is interactief. Het verloop van deze situaties is afhankelijk van de keuzes die de kijker/gebruiker maakt. Hiermee kunnen de deelnemers individueel oefenen, actief bezig zijn met het thema en ontdekken wat de effecten van verschillende reacties zijn.
• Toolkit voor studenten en docenten (ondersteunend leermateriaal: theoretisch informatie, individuele/groepsopdrachten, checklisten etc.) waardoor zij binnen de thuiszorg een goede beroepshouding ontwikkelen t.a.v. seksuele intimidatie.
• Teleleerplatform Web CT: de interactieve situatie van de DVD en de toolkit wordt via internet beschikbaar gemaakt (is een pilot).

Feiten en cijfers

Het ROC heeft een blijvend systeem van kennisuitwisseling tussen ROC’s en thuiszorgorganisaties gecreëerd door middel van:

• Diverse directe contactmomenten tussen ROC’s en thuiszorgorganisaties,
• Via docentenstages bij de thuiszorgorganisaties zodat docenten van het ROC kennis maken met de reële situaties rondom seksuele intimidatie en het gebruik van de ontwikkelde leermiddelen. Zo vindt uitwisseling van kennis van de praktijk naar de school plaats.
• Medewerkers binnen de thuiszorgorganisaties worden getraind door docenten in het omgaan met situaties rondom seksuele intimidatie en het gebruik van de ontwikkelde leermiddelen. Zo vindt uitwisseling van kennis van school naar de praktijk plaats.

Het leermiddel is toepasbaar voor alle thuiszorgorganisaties. In een later stadium zal het ook geschikt zijn voor de gehele zorg- en welzijnssector.

Contact en informatie

ROC Aventus
Dhr. W. van de Steeg
Email: w.vandesteeg@aventus.nl
Telnr: 055 5053170

Om de omgang met seksualiteit te verbeteren heeft Stichting Zozijn de volgende acties genomen:

• Aanstelling van aandachtsfunctionarissen (algemeen aanspreekpunt)
• Training ‘Visie en Vaardigheden met betrekking tot intimiteit en seksualiteit’ voor medewerkers (aangepast aan de situatie)
• Verkorte cursus ‘Visie en Vaardigheden met betrekking tot intimiteit en seksualiteit’ voor medewerkers dagbesteding en nachtdienst.
• Cursus ‘Omgaan met vragen over seksueel misbruik’ gegeven door het NIZW voor de gedragswetenschappers (zie project 5)
• De aandachtsfunctionarissen en gedragswetenschapper dragen zorg voor de deskundigheidsbevordering van het management. Dit wordt in de vorm van twee themabijeenkomsten gehouden.
• Theatervoorstelling door spelers van Theater A La Carte. Er zijn twee voorstellingen gemaakt, een aangepast aan cliënten en een voorstelling voor verwanten en medewerkers. In de voorstelling komen onderwerpen aan de orde die te maken hebben met de maximale zelfontplooiing van de cliënt o.a. op het gebied van intimiteit en seksualiteit. De theatervoorstelling is in opzet een eenmalige actie geweest maar er zijn wel video opnames gemaakt voor als cliënten en/of medewerkers de productie terug willen zien bij (thema) besprekingen
• Tevens worden er individuele gesprekken met cliënten gehouden over seksualiteit, maar ook groepsbegeleiding en themabesprekingen. Het wordt ook nadrukkelijk opgenomen in het zorgplan.
• Er worden themabijeenkomten georganiseerd voor ouders/verwanten.
• Het protocol ‘Seksuele intimidatie’ wordt bijgesteld.

Doel

Het doel van bovenstaande acties is ervoor te zorgen dat beleving van seksualiteit door de cliënten een bespreekbaar onderwerp wordt met zijn/haar verwanten. Ook zorgt het ervoor dat begeleiders op een open en respectvolle manier met voldoende kennis de cliënten kunnen begeleiden in zijn seksualiteit en dat het protocol seksuele intimidatie ondersteuning biedt aan cliënten, verwanten, medewerkers en derden bij het signaleren, opvangen en begeleiden van seksuele intimidatie. Hierdoor kunnen cliënten zo volwaardig mogelijk hun seksualiteit beleven.

Feiten en cijfers

Het resultaat van de nieuwe aanpak is vooral bewustwording en (h)erkenning van signalen. In die zin kan je wel spreken van een toename van het aantal meldingen. Het feit dat er meer oog en oor voor is leidt wel tot een grote preventieve waarde.

Contact

Stichting Zozijn
Mevr. B. Osseforth
Email: b.osseforth@zozijn.nl
Tel.: 0571 – 268888

Doel

Het gaat in dit project niet alleen om de aanpak van seksueel misbruik maar om het gehele spectrum van preventie in de alledaagse omgang tussen begeleiders en jongeren. s ‘Heerenloo kwadrant heeft drie diagnostische instrumenten ontwikkeld die als hulpmiddel dienen bij het in kaart brengen van de seksuele ontwikkeling. Met het eerste instrument, de Competentie Lijst Seksualiteit (CLS) die wordt ingevuld door de mentor van de jongere, ontstaat een beeld over de mate waarin een jongere vaardigheden op het gebied van seksualiteit al dan niet beheerst. Dit instrument is een eerste stap om inzicht te krijgen in de vaardigheden en vaardigheidstekorten van jongeren. Het tweede instrument, de Seksuele Kennis-, Attitude-, Vaardigheden-, en Ervaringenlijst (SKAVE), worden zowel de kennis, attitude, vaardigheden van jongeren omtrent seksualtiteit als de seksuele ervaring van jongeren gemeten. De jongeren kunnen de lijst voor zichzelf invullen. Het laatste instrument is het Plan van Aanpak omtrent Seksualiteit (PAS). Het doel van het PAS is zicht te krijgen op de mate waarin het onderwerp seksualiteit aan de orde komt.
Belangrijk resultaat van het project is dat de behandelmogelijkheden voor plegers van seksueel geweld sterk zijn uitgebreid met o.a groepstherapie, leerproject en Telgt-Cosmos. Ook erg belangrijk is de ‘Screeningslijst plegers van seksueel geweld’. Deze is bedoeld om bij de intake van plegers van seksueel geweld een eerste indicatie te krijgen van het risico op herhaling teneinde te kunnen bepalen voor welke vorm van behandeling de pleger het meest in aanmerking komt.

Feiten en cijfers

In de afgelopen vier jaar zijn de volgende ‘inhoudelijke’ producten beschikbaar gekomen:

• Beleidsnotitie en beleidsplan ‘Seksualiteit en Seksueel Misbruik’.
• Een cursusmap voor groepsleiding en handleiding voor trainers ‘Jongeren en seksualiteit: Grenzen stellen en respecteren’.
• Cursusaanbod omtrent signalering van seksueel misbruik, confrontatiegesprekken met plegers, omgaan met slachtoffers in de leefgroep en het geven van seksuele voorlichting op de leefgroep.
• Documentatiecentrum Seksualiteit.
• Enkele aanpassingen in de intakeprocedure en het rapportagesysteem.
• Uitbreiding diagnostische middelen (CLS, SKAVE en de screeningslijst plegers van seksueel geweld).
• Een pool van trainers en consultants.
• Een uitgebreid behandelaanbod voor plegers van seksueel geweld: een leerproject, individuele therapie en een categorale behandelgroep.
• Een werkboek ‘Behandeling van jeugdige (licht verstandelijk gehandicapte) plegers van seksueel geweld’.
• De programma-evaluatie ‘Grenzen stellen en respecteren’.

Gevolg van dit alles is dat cliënten in ‘s Heerenloo kwadrant nu een betere kans hebben op verantwoorde begeleiding in zijn/haar seksuele ontwikkeling. De groepsleiders hebben met behulp van de training en de CLS meer zicht gekregen op de vaardigheden van jongeren betreffende seksualiteit. Tevens komt uit de programmaevaluatie naar voren dat jongeren in de ogen van groepsleiders enkele maanden na de training van groepsleiders meer vaardigheden beheersen met betrekking tot het omgaan met regels uit de samenleving ten aanzien van gewenste en ongewenste vormen van seksualiteit. Groepsleiders zijn ook alerter geworden op het signaleren van seksueel grensoverschrijdende en gewelddadige gedragingen.

Contact en informatie

Heeren Loo Kwadrant
Monique Peters
Tel.: 0341-567618

Documentatiecentrum Seksualiteit ’s Heeren Loo Kwadrant
’s Heeren Loo Kwadrant
Joke Konijnenbelt/Roelof van der Velde
Regio Emaus, gebouw Paddestoel
Groen Allee 46
3853 JW Ermelo
Tel.: 0341-567574
Email: doc.seksualiteit@sheerenloo.nl

“Jongens, het kan ook anders! Het voorkomen van seksueel geweld van jongens tegenover meisjes.” Spanjaard, H. (1992; 5e druk, 2005). Utrecht: NIZW. Boek te bestellen bij Uitgeverij SWP Amsterdam 020 – 330 72 00, via e-mail, of via internet www.swpbook.com.

Doel

Het CMM is beschikbaar voor consultatie voor alle medewerkers van de Gemiva SVG groep die geconfronteerd worden met (een vermoeden van) mishandeling en misbruik. Het team heeft een stevig netwerk met o.a. politie, deskundige diagnostici en behandelaars, collega’s bij andere organisaties. De adviezen van het team in het kader van consultaties zijn in principe bindend. Tevens heeft Gemiva geïnvesteerd in deskundigheidsbevordering op alle niveau’s maar met name binnen locaties (bewustwording, vaardigheid om te signaleren) en bij cliënten zelf (weerbaarheidstraining, voorlichting). Er wordt gewerkt in vaste teams. Hierdoor kan er snel en adequaat gereageerd worden omdat het team structureel beschikbaar is. Een belangrijke meerwaarde is dat mishandeling en misbruik samen genomen zijn. In praktijk blijkt namelijk vaak dat ze niet te scheiden zijn.

Feiten en cijfers

In 1998 heeft een evaluatie-onderzoek plaatsgevonden naar de twee consultatieteams seksueel misbruik (CSM) van Gemiva . Hieruit zijn een aantal aanbevelingen gekomen en die in 2000 zijn doorgevoerd. Het CSM heeft toen een nieuwe naam gekregen: Consultatieteam Mishandeling en Misbruik. In de praktijk blijkt dat beide vaak wel te onderscheiden zijn maar niet te scheiden zijn. Er is binnen Gemiva een verplichte melding bij feiten en vermoedens, dus er is een continue registratie van gevallen die zich voordoen. De effecten van het beleid van Gemiva is dat sinds mishandeling is toegevoegd aan het aandachtsgebied het aantal meldingen stijgt. Het Consultatieteam heeft nu ruim vijftien jaar ervaring opgedaan bij Gemiva SVG groep. Tevens gebruiken alle zeven Gemiva instellingen het protocol vermoeden mishandeling en misbruik.

Het model is bruikbaar in andere zorgsectoren: het is niet specifiek voor de doelgroep. Voor de inhoud van de adviezen zijn er wel verschillen per sector. Dit zou dan aangepast moeten worden. Verder is het belangrijk dat instellingen beleid voeren/ aandacht hebben t.a.v. dit onderwerp en dat controle daarop door inspectie wordt gedaan. Het consultatieteam kan ook door andere instellingen om deskundig adviesgevraagd worden omtrent een geval van misbruik of mishandeling.

Contact en meer informatie

Gemiva-SVG Groep
Mevr. A. Bakker
Email: astrid.bakker@gemiva-svg.nl
Telnr: 0182 57 58 00

Download hier het jaarverslag 2003 (pdf, 411.92KB)

Doel

Het trainingspakket (DODD) is bedoeld om cliënten met een matige en lichte verstandelijke handicap in de leeftijd van 15 tot 40 jaar zelfbewuster en weerbaarder te maken in het omgaan met zichzelf en anderen. Het is een middel om patronen van aangeleerde hulpeloosheid te doorbreken. De training richt zich op een aantal thema’s: zelfvertrouwen en zelfbewustzijn, aangaan van vriendschappen, meningsverschillen en conflicten, machtsverschillen en misbruik. Bij alle thema’s worden meerdere voorbeelden en situaties in beeld gebracht, aan de hand waarvan met de cursist uitgebreid wordt ingegaan op de eigen beleving en het vergroten van zelfbewustzijn. Hieraan gekoppeld worden (in de videoserie) normen en vaardigheden verwerkt om toe te passen in de omgang met anderen. Aanvullend materiaal voor cliënten zijn de opdrachtenboek en platenmateriaal (22 gevoelsplaten, signaalplaatjes, gevoelsmeters en vriendenmeters). Dit pakket heeft zowel voor cliënten als begeleiders een meerwaarde. Voor cliënten biedt het ondersteuning bij het zelfstandig nadenken over zichzelf en anderen. In combinatie met de eerste training ‘Baas over mijn eigen lijf’ zal de cliënt meer van binnenuit weerbaarder worden tegen seksueel misbruik. Voor begeleiders is het een middel om patronen van aangeleerde hulpeloosheid bij clienten te doorbreken.

Feiten en cijfers

Bij het realiseren van DODD hebben in de dvd-films hoofdzakelijk verstandelijk gehandicapte acteurs meegespeeld. Zij hebben door mee te spelen ook hun commentaar op de thema’s gegeven. Hun commentaar is meegenomen en dat heeft de trainingsmiddelen verder aangescherpt. Er is ook een korte pilot gehouden met cliënten waarin hun ervaringen met name zijn gebruikt om het DoeBoek bij de serie bij te stellen. Het pakket is te gebruiken binnen andere instellingen voor verstandelijk gehandicapten. Voor andere sectoren moet wel het een en ander aangepast worden. Zo hebben verstandelijk gehandicapten in de filmpjes gespeeld om het herkenbaarder te maken voor clienten. Verder is het belangrijk dat begeleiders alvorens met het product gaan werken de workshop volgen. Tevens moet het management ervoor zorgen dat de randvoorwaarden voor het succesvol slagen worden gecreëerd.

Contact en meer informatie

Stichting Philadelphia
Mevr. C. van Andel
Email: c.vanandel@philadelphia.nl
Telnr: 0341-278500
Website Philadelphia

Het trainingspakket kost €275 (incl. verzendkosten) en is te bestellen bij Stichting Philadelphia. Begeleiders moeten de tweedaagse workshop volgen. Bij het cursuspakket hoort een handleiding waarin de methodiek gedetailleerd wordt beschreven zodat begeleiders de training in praktijk kunnen brengen.