Bestaande kennis verbinden aan de praktijk: daar draait het om in het nieuwe Verbeterprogramma Gehandicaptenzorg. In dit programma organiseren CBO/TNO, Vilans en verschillende andere partners leernetwerken, werkplaatsen, bijeenkomsten en andere activiteiten rond 8 inhoudelijke thema’s. De inhoud van het programma wordt in samenwerking met de VGN ontwikkeld. Het programma is onderdeel van Zorg voor Beter en wordt gefinancierd door ZonMw.

Meedoen aan leernetwerken

De eerste twee leernetwerken zijn inmiddels gestart. Thema’s: omgaan met probleemgedrag en handelingsgerichte diagnostiek. Andere leernetwerken die binnenkort starten:

• medicatieveiligheid op 26 januari 2012
• seksualiteit en seksueel misbruik op 15 maart 2012
• ondersteuningsplannen op 10 april 2012

Meer informatie

• Verbeterprogramma Gehandicaptenzorg
• Opgeven voor een leernetwerk

Het doel van het Verbeterprogramma Gehandicaptenzorg is om de zorg en ondersteuning aan cliënten te verbeteren door het verbinden van bestaande kennis aan de praktijk. In overleg met verschillende organisaties in de sector zijn tien thema’s geselecteerd:

• Handelingsgerichte diagnostiek
• Probleemgedrag
• Medicatieveiligheid
• Seksualiteit en preventie seksueel misbruik
• Ondersteuningsplannen
• Ouder wordende cliënten
• Gezondheid
• LVG en verslaving
• Zeggenschap
• Ontwikkelingsgericht ondersteunen

Leernetwerken

De eerste twee leernetwerken rond de thema’s Handelingsgerichte diagnostiek en Probleemgedrag zijn al gestart. In november beginnen de leernetwerken Medicatieveiligheid, Ondersteuningsplannen en Seksualiteit en preventie seksueel misbruik.

Informatiemiddag

Wilt u meer informatie over de opzet en inhoud van de leernetwerken? Op donderdag 10 november 2011 is er een informatiemiddag over de leernetwerken Medicatieveiligheid, Ondersteuningsplannen en Seksualiteit en preventie seksueel misbruik in Grand Café Morgen, Grebbebergweg 5a in Utrecht. U kunt zich aanmelden voor de informatiebijeenkomst bij Judith Oosterom, via j.oosterom@vilans.nl of 030-78 92 338.

Over het verbeterprogramma

Het Verbeterprogramma Gehandicaptenzorg is onderdeel van Zorg voor Beter en wordt mogelijk gemaakt door ZonMw. In dit programma organiseren CBO/TNO, Vilans en verschillende andere partners leernetwerken, werkplaatsen, bijeenkomsten en andere activiteiten rond tien inhoudelijke thema’s. De inhoud van het programma wordt in samenwerking met de VGN ontwikkeld.

Bron: www.vgn.nl

De leergang is bestemd voor gedragswetenschappers in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Tijdens de leergang leren de deelnemers in een vroeg stadium de veelal indirecte signalen van seksueel misbruik op te vangen en te vertalen in een adequaat diagnostisch traject en handelingsplan. Vilans verwacht een actieve inbreng van de deelnemers en de bereidheid om het eigen handelen te reflecteren. In rollenspelen verleggen deelnemers hun eigen grenzen bij het bespreken van deze voor velen moeilijke problematiek.

Deskundige begeleiding

De leergang wordt gegeven door Aafke Scharloo, orthopedagoog en klinisch psycholoog. Zij is gespecialiseerd op het gebied van mensen met een verstandelijke beperking en (seksuele) mishandeling en maakt deel uit van de pool van verhoorders van de KLPD, die in opdracht van politiekorpsen mensen met een verstandelijke beperking horen over zedenzaken.

Data

De leergang Diagnostiek vindt plaats op 21 september, 5 oktober, 19 oktober, 16 november en 30 november 2011 van 9.30 – 16.30 uur in Utrecht . Na afloop van de leergang heeft u de optie om gebruik te maken van intervisie door de trainer. Meer informatie daarover ontvangt u tijdens de leergang. De kosten zijn € 1530,- inclusief koffie/thee, lunch en deelnemersmateriaal.

In overleg met verschillende organisaties uit de sector zijn de volgende thema’s geselecteerd:

• omgaan met probleemgedrag
• handelingsgerichte diagnostiek
• medicatieveiligheid
• ouder wordende cliënten
• gezondheid
• seksualiteit en seksueel misbruik
• goed gebruik van het ondersteuningsplan
• LVG en verslaving
• zeggenschap
• ontwikkelingsgericht ondersteunen

Naast deze tien inhoudelijke thema’s wordt in dit programma ook gewerkt aan de versterking van de kennisinfrastructuur.

Leernetwerken

De eerste twee leernetwerken, omgaan met probleemgedrag en handelingsgerichte diagnostiek, zijn onlangs gestart. In september volgt een leernetwerk over medicatieveiligheid. De overige thema’s volgen daarna.

Betrokken partijen

Het verbeterprogramma wordt uitgevoerd door CBO/TNO, VGN, Vilans en verschillende andere partners. De inhoud van het programma wordt in nauwe samenwerking met de VGN specifiek voor de gehandicaptenzorg ontwikkeld. Het programma wordt gefinancierd door ZonMw. ZonMw heeft in totaal 3 miljoen euro voor dit programma in de sector beschikbaar gesteld.

Meer informatie

Kennisplein Gehandicaptensector

De informatie in de handreiking is in de eerste plaats bedoeld voor managers omdat zij een sleutelrol vervullen bij de totstandkoming, implementatie en het levend houden van het seksualiteitsbeleid in zorginstellingen. Daarnaast is de handreiking bedoeld voor anderen die een bijdrage willen en kunnen leveren, zoals aandachtsfunctionarissen seksualiteit.

Omkeerboek

De handreiking bestaat uit twee delen en heeft de vorm van een omkeerboek. Het ene deel geeft een uitwerking van visie, beleid, implementatie en verankering van beleid op het gebied van de ontwikkeling van gezonde seksualiteit en het voorkomen van seksueel misbruik. Het andere deel, met de titel Sturen op aanpak van seksueel misbruik, geeft informatie over en handvatten voor het handelen bij (een vermoeden van) seksueel misbruik.

Aanleiding voor de werkplaats is het onderzoek ‘Preventie seksueel misbruik in de gehandicaptenzorg’ dat de RutgersNissoGroep (RNG) sinds medio 2009 uitvoert in opdracht van het ministerie van VWS. Doel van het onderzoek is om meer zicht te krijgen op omvang en preventie van seksueel misbruik onder mensen met een lichamelijke, zintuiglijke of verstandelijke beperking. Centraal staan de volgende vragen:

• Hoe vaak komt seksueel misbruik voor bij mensen met een beperking?
• Wat zijn risicofactoren?
• Hoe kan seksueel misbruik het beste voorkomen en aangepakt worden?

Ook ‘gewone’ seksualiteit

De VGN hecht veel waarde aan dit nieuwe onderzoek. Preventie van seksueel misbruik is belangrijk voor elke zorgaanbieder, daarvoor hebben zij toegankelijke en laagdrempelige hulpmiddelen en inzichten nodig. Aandacht voor (signalen van) seksueel misbruik is belangrijk, maar de mooie kanten van seksualiteit en de seksuele ontwikkeling van mensen met een beperking mogen daarnaast niet worden vergeten. Bovendien is het bespreekbaar maken van de ‘gewone’ seksualiteit een van de noodzakelijke voorwaarden om seksueel misbruik te voorkomen. In de zorgpraktijk is echter veel handelingsverlegenheid op dit terrein.

Handreiking

De VGN wil met de handreiking aandacht vragen voor het onderwerp en handvatten bieden aan zorgorganisaties. De handreiking moet een praktisch product worden, gebaseerd op (beste) ervaringen in de praktijk. Hij zal uit twee delen bestaan:
1. Het bespreekbaar maken van seksualiteit met begeleiders en cliënten. Bijvoorbeeld door een beschrijving van inspirerende good practices die op een positieve manier aandacht geven aan seksualiteit.
2. Aandacht voor adequaat omgaan met vermoedens van seksueel misbruik. Bijvoorbeeld in de vorm van een algemeen aanvaarde signaleringslijst en een helder protocol hoe te handelen bij (vermoedens van) seksueel misbruik.

Kennisplein en werkplaats

Het Kennisplein Gehandicaptensector is sinds vorig jaar een vind- en ontmoetingsplaats voor mensen in de gehandicaptensector. Het Kennisplein is toegankelijk voor iedereen die kennis wil delen. De Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland (VGN) heeft het Kennisplein gevraagd een werkplaats uit te voeren over seksualiteit en preventie van seksueel misbruik. Hierin werken gedurende een half jaar tot een jaar meerdere instellingen samen aan dit onderwerp, met de handreiking als uiteindelijk resultaat.

Vakbond NU’91 noemt in reactie op de klacht het verlenen van seksuele diensten door verpleegkundigen en verzorgenden ‘te gek voor woorden’. Uit de discussie op Nursing blijkt echter dat de meningen hierover zijn verdeeld. De ene verzorgende noemt het ‘een zorgtaak, niet meer en niet minder’. Een volgende vindt dat ‘een cliënt zich vrij moet voelen om alles te kunnen vragen. Maar dat betekent niet dat je er ook mee in moet stemmen.’ Veel anderen vinden echter de vraag alleen al ‘intimiderend’ of ‘schokkend’.

Omgaan met seksualiteit cliënten

Omgaan met de seksualiteitsbeleving van cliënten is vaak een heikel punt. Om het onderwerp voor hun medewerkers beter bespreekbaar te maken, kunnen kwaliteitsmedewerkers, beleidsmedewerkers, gedragsdeskundigen en managers daarom deelnemen aan een training Preventie Seksueel Misbruik. De training komt voort uit het Verbetertraject Preventie Seksueel Misbruik. Dat heeft inmiddels diverse instrumenten, ervaringen en inzichten opgeleverd voor het werken aan seksualiteit en preventie van misbruik.

Inhoud training

De twee trainingen vinden plaats op 20 mei en 10 juni en worden georganiseerd door Vilans in samenwerking met MOVISIE en Rutgers Nisso Groep. Resultaatgericht werken aan seksualiteit en preventie van misbruik staan centraal op de trainingsdagen. Deelnemers leren hoe ze dat kunnen doen en welke rol daarbij is weggelegd voor begeleiders en cliënten. Verder leren ze kleinschalig verbeteren en wordt uitleg gegeven over instrumenten die zijn gebruikt tijdens het verbetertraject. Dit gebeurt op een interactieve manier en met veel aandacht voor de eigen organisatie. Ook uitwisseling met andere organisaties is onderdeel van de training.

Meer informatie

• Meer informatie en aanmelden: Zorg voor Beter Academie of download de flyer (pdf, 125.07KB).
• Discussie ‘Ophef over seksuele handelingen in de thuiszorg’: www.nursing.nl

De trainingsdagen zijn bedoeld voor kwaliteitsmedewerkers, beleidsmedewerkers, gedragsdeskundigen en managers die ervoor willen zorgen dat medewerkers in het dagelijks contact cliënten kunnen begeleiden bij een positieve seksualiteitsontwikkeling. De twee trainingen vinden plaats op 20 mei en 10 juni en worden georganiseerd door Vilans in samenwerking met MOVISIE en Rutgers Nisso Groep.

Interactief en resultaatgericht

Resultaatgericht werken aan seksualiteit en preventie van misbruik staan centraal op de trainingsdagen. Deelnemers leren hoe ze dat kunnen doen en welke rol daarbij is weggelegd voor begeleiders en cliënten. Verder leren ze kleinschalig verbeteren en wordt uitleg gegeven over instrumenten die zijn gebruikt tijdens het verbetertraject. Dit gebeurt op een interactieve manier en met veel aandacht voor de eigen organisatie. Ook uitwisseling met andere organisaties is onderdeel van de training.

Meer informatie

De trainingen worden gegeven op donderdag 20 mei en 10 juni. Bekijk voor meer informatie en aanmelden het aanbod in de Zorg voor Beter Academie of download de flyer (pdf, 125.07KB).

Lees hier de eerste weblog van Jeroen Hindriks over zijn deelname aan het verbetertraject Preventie Seksueel Misbruik

Tijdens dit verbetertraject werkten 27 instellingen, het merendeel in de verstandelijk gehandicaptensector, aan het voorkomen van seksuele intimidatie of seksueel misbruik tussen hulpverlener en cliënten, tussen cliënten onderling en door derden.

Slachtoffers kunnen dader worden

Seksueel misbruik van cliënten in de langdurende zorg komt veel voor. Cliënten die hiermee te maken hebben gehad, lopen een verhoogd risico om vaker slachtoffer te worden, maar soms ook om zelf dader te worden. De pilotafdelingen van de instellingen die aan het Zorg voor Beter Verbetertraject Preventie seksueel misbruik deelnamen, hebben gedurende een jaar gewerkt aan onder andere de competenties van de medewerkers. Bovendien is er structurele aandacht gerealiseerd voor dit onderwerp bij het management. Hierdoor kan seksueel misbruik sneller gesignaleerd worden en wordt er adequater gereageerd.

Grotere bewustwording

Aan het begin van het verbetertraject bleek dat cliënten zich onveiliger voelden dan medewerkers in de gaten hadden. Ook was het aantal officiële meldingen van misbruik vaak lager dan de ervaringen van cliënten. Bepaalde plekken in en om de woning, maar ook het gedrag van medecliënten en medewerkers leverden regelmatig gevoelens van onveiligheid op. Daarnaast bleek in veel organisaties de sturing ten aanzien van preventie van seksueel misbruik minimaal. Veel cliënten waren daardoor afhankelijk van de inzet of interesse van individuele medewerkers om misbruik te voorkomen.

Sturing management van groot belang

De belangrijkste vooruitgang is geboekt omdat het management op het thema preventie seksueel misbruik gericht is gaan sturen. Preventie van seksueel misbruik komt een keer per maand aan de orde in het teamoverleg en in het functionerings- en beoordelingsgesprek van medewerkers. Ook is het een vast onderdeel van elk zorgplan van individuele cliënten. In jaarverslagen wordt het aantal meldingen van seksueel misbruik en een analyse daarvan opgenomen. Op basis van deze gegevens kunnen plannen worden gemaakt om verbeteringen te realiseren.