Op de Dag van de Verzorging, dinsdag 6 oktober, kunnen verzorgenden, zorghulpen en helpenden elkaar ontmoeten, nieuwe kennis opdoen tijdens de informatiemarkt en leerzame workshops volgen. Onder meer over mondzorg. Pieter le Rütte is namens Verenso, vereniging van specialisten ouderengeneeskunde en sociaal geriaters (voorheen NVVA), één van de workshopleiders: “We besteden zowel aandacht aan de inhoud als aan de aanpak. Wat is mondzorg eigenlijk, hoe pakken jullie dat nu aan, en hoe kun je het implementeren in de organisatie?”

Ondergeschoven kindje

Aanleiding voor het verbetertraject Mondzorg is de NVVA Richtlijn Mondzorg. Le Rütte: “Hierin staat hoe mondzorg vorm zou moeten krijgen in een instelling. Jammer is dat mondzorg steeds een ondergeschoven kindje blijft. Het valt niet onder basiszorg, en dat zou wel moeten. Zeker omdat gezondheid van de mond ook gevolgen heeft voor de algehele gezondheid. Een ontsteking in de mond bijvoorbeeld, kan uiteindelijk leiden tot een longontsteking. Bovendien kun je je voorstellen dat een slecht gebit ervoor zorgt dat je veel moeilijker kunt kauwen en dus eten.”

Taboe

Waarom er niet veel aandacht is voor mondzorg is niet helemaal duidelijk. “Het hoeft niet veel meer tijd te kosten, een keer per dag hooguit een paar minuten. Toch komt het wel weer bovenop de overige werkzaamheden. Een ander probleem zou kunnen zijn dat er nog een behoorlijk taboe ligt op mondzorg. Je hoort van verzorgers dat zij liever iemand met incontinentie verschonen. Waarschijnlijk komt het omdat het in het gezicht van de cliënt is, je komt behoorlijk dichtbij. Dat geldt ook voor cliënten zelf, zij snappen soms niet eens waarom het nodig is.” Tijdens de workshop zien deelnemers op afbeeldingen waarom mondzorg echt nodig is. “Na een afbeelding van een schimmelinfectie weet je dat wel.”

Bewust van situatie

Het verbetertraject Mondzorg is van start gegaan in september 2008, inmiddels is de eerste lichting (van drie) al bijna klaar. Het traject heeft verpeeghuizen en instellingen voor verstandelijk gehandicapten inhoudelijke informatie gebracht, maar ook kennis en vaardigheden over implementatie bijgebracht. “Daarbij is het vooral belangrijk dat de hele organisatie erachter staat. Van de Raad van Bestuur tot de cliëntenraad en de verzorgenden. De resultaten van de organisaties zijn heel verschillend. Een overeenkomst: bewustzijn van het belang van mondzorg is overal sterk gegroeid. En dat draagvlak heb je hard nodig om ermee aan de slag te gaan.”

Ook aan de slag

Hoewel het lijkt alsof je voor de aanpak van mondzorg veel specialistische kennis in huis nodig hebt, is dat niet per definitie zo volgens Le Rütte. “Ga vooral niet als automatisme aan de slag met scholing, kijk eerst wat je al hebt en wat nog nodig is. Misschien is er al een keer een mondhygiëniste langs geweest om uit te leggen hoe je het gebit schoonmaakt, maar misschien ook niet.” De workshop tijdens de Dag van de Verzorging kan in ieder geval een eerste stap zijn. “Zodat uiteindelijk bij iedere instelling mondzorg wordt opgenomen in de dagelijkse routine en het zorgdossier.”

Meer informatie

De Dag van de Verzorging vindt plaats op 6 oktober 2009. De dag en workshops bijwonen? Meld u dan aan op de website van V&VN. Of lees meer over het verbetertraject Mondzorg.

Steeds meer mensen dragen geen kunstgebit, maar behouden hun eigen tanden. Dit betekent dat mondzorg ook in zorginstellingen steeds belangrijker wordt. “Instellingen zijn hier echter in veel gevallen nog niet op voorbereid”, aldus Megens. “Ik hoorde van diverse zorgverleners dat ze zich zorgen maken over de kwaliteit van de mondzorg die ze kunnen bieden. Samen met René van Venrooy, directeur van de firma Van Venrooy Utility Vehicles, heb ik besloten om onder de naam NoviaCura bij verpleeg- en verzorgingsinstellingen tandzorg mogelijk te maken in de mobiele praktijk.”

Problematiek rond mondzorg

Megens heeft zich eerst verdiept in de problematiek rond mondzorg in instellingen. “Wanneer cliënten met eigen vervoer naar een tandartspraktijk gaan, brengt dat zowel kosten voor vervoer als voor begeleiding met zich mee. Daarnaast is het belastend voor de cliënt”, legt Megens uit. “Maar als een instelling een eigen praktijk in huis heeft, staat deze vaak leeg. Intussen kost het wel tijd en geld aan onderhoud. En een tandarts die bij de instelling langskomt, kan zijn werk op de kamer van een cliënt niet goed doen.”

Mobiele praktijk

Als mogelijke oplossing voor deze problemen zagen Megens en Van Venrooy dus het gebruik van een mobiele tandartspraktijk. Deze praktijken worden al langer ingezet bij jeugdtandzorg en bij detentiecentra. Van oktober 2007 tot en met mei 2008 heeft NoviaCura in Tilburg een pilotproject uitgevoerd, in samenwerking met de maatschappelijke stichting De Wever in Tilburg en Stichting Zorgnetwerk Midden-Brabant. Het belangrijkste doel van het pilotproject was te onderzoeken wat de invloed van het gebruik van een mobiele praktijk is op de tandheelkundige verzorging van de bewoners van verpleeg- en verzorgingstehuizen.

Opzet van het pilotproject

De pilot omvatte meerdere testdagen. “Tijdens zo’n testdag bezocht een aantal bewoners van een zorglocatie de mobiele praktijk aan huis”, legt Megens uit. “Onze behandelstoel is een speciaal ontwikkelde rolstoel, die de functionaliteit heeft van een tandartsstoel. Cliënten hoeven dan niet van stoel te wisselen. Terwijl de ene cliënt behandeld wordt, wordt de volgende cliënt alvast met de rolstoel opgehaald.” In de mobiele praktijk werd de mondsituatie van de mensen gescreend. Aan de hand van de resultaten stelden de tandartsen individuele behandelplannen op. Vervolgens werden deze behandelplannen ingedeeld in een aantal behandelafspraken.

Positieve gevolgen

“Volgens ons is de pilot een succes. We hadden voor de tandheelkundige screening en het maken van afspraken slechts een kwartier nodig per bewoner. Ook met behandelingen kunnen we dus wel twintig mensen per dag in de praktijk ontvangen.” Ook de bewoners reageerden positief. “Het was niet belastend zoals normaal tandartsbezoek. Sterker nog, sommigen vonden het een uitje”, aldus Megens. Daarnaast hebben de verpleegkundigen er ook iets van geleerd: “Vaak vinden ze mondzorg niet prettig om te verlenen én ze zijn zich te weinig bewust van het belang ervan. Omdat ze nu ook even in contact komen met de tandarts, weten ze beter waar ze op moeten letten.”

Vervolg van de pilot

NoviaCura bevindt zich met de mobiele tandartspraktijk nog in de opstartfase. “We hebben het project in Tilburg nu afgerond en we hebben de resultaten verwerkt. Er is veel interesse voor het project, maar sommige instellingen hebben tijd nodig om aan het idee te wennen. Dat komt omdat veel instellingen het bedrijfsleven zien als een bedreiging voor goede zorg. Wij denken echter dat de mobiele praktijk voor bewoners, tandartsen én instellingen een hele goede oplossing is.”

Anders dan vroeger hebben veel ouderen nog (gedeeltelijk) hun eigen gebit. Dat is volgens Inge van der Stelt, projectleider van het implementatietraject Richtlijn Mondzorg bij de NVVA, een belangrijke reden waarom mondzorg een relatief nieuw aandachtsgebied is. “Het is niet vanzelfsprekend dat er aandacht is voor mondzorg”, legt Van der Stelt uit. “Vroeger was het een kwestie van gebit eruit en gebit erin. Tegenwoordig komt er veel meer bij kijken.”

Niet prettig voor cliënten en verzorgenden

Een andere reden waarom mondzorg er tot nu toe bekaaid vanaf komt in instellingen, is dat cliënten het vaak niet prettig vinden als er iemand in hun mond zit en heel afwerend kunnen reageren. “En verzorgenden vinden het tegelijkertijd moeilijk om dat bij iemand te doen”, aldus Van der Stelt. “Daarom gebeurt het te weinig of niet goed genoeg, met als gevolg dat er vrij veel gebits- en mondproblemen voorkomen in zorginstellingen.” En dat kan bijvoorbeeld pijn, ondervoeding, ontstekingen of een slechte adem tot gevolg hebben.

Inhoud richtlijn

In de ‘Richtlijn Mondzorg voor zorgafhankelijke cliënten in verpleeghuizen’ staat hoe instellingen de mondgezondheid van deze groep kunnen bevorderen. Eerst wordt aandacht besteed aan oorzaken en gevolgen van slechte mondverzorging. Ziekten en aanbevolen medicatie of handelingen komen aan bod. Vervolgens volgen problemen en oplossingen voor mondzorg op cliëntniveau én binnen de zorgstructuur. Tot slot is er ook aandacht voor scholing van zorgverleners.

Eerste ronde

In september begint de eerste ronde van een implementatietraject. Hieraan doen twaalf zorginstellingen mee, voor het merendeel verpleeghuizen. “We vragen de instellingen om op zowel organisatieniveau als op cliëntniveau aandacht te besteden aan mondzorg”, legt Van der Stelt uit.

Organisatieniveau

“Op organisatieniveau gaat het erom dat een instelling beleid ontwikkelt. Zij moeten bijvoorbeeld zorgen dat er binnen de instelling een ruime en toegankelijke werkruimte beschikbaar is waar cliënten professionele mondzorg kunnen krijgen of dat cliënten hiervoor naar een externe tandartspraktijk kunnen gaan.” Ook is het volgens Van der Stelt belangrijk dat verzorgenden kennis hebben over goede mondzorg. “Zodat ze bijvoorbeeld de verschillende mondproblemen herkennen, of dat ze leren hoe gebitsimplantaten onderhouden moeten worden.”

Cliëntniveau

Instellingen leren tijdens het implementatietraject ook hoe ze mondzorg op cliëntniveau kunnen verbeteren. “Cliënten hebben vaak niet meer de vaardigheden om zelf iedere dag hun tanden te poetsen”, aldus Van der Stelt. “Maar veel cliënten vinden het juist erg vervelend dat er iemand in hun mond zit. Voor verzorgenden is het moeilijk daarmee om te gaan. Tijdens het traject wordt dan ook aandacht besteed aan scholing.”

Ook gehandicaptensector

Na de eerste ronde organiseert de NVVA in ieder geval nog twee rondes. Ook instellingen voor verstandelijk gehandicapten kunnen hieraan meedoen. Het doel hiervan is dat de Richtlijn Mondzorg ook wordt vertaald naar de verstandelijk gehandicaptenzorg.

Meer informatie

Download op de website van de NVVA de richtlijn mondzorg en een brochure.