Bestaande kennis verbinden aan de praktijk: daar draait het om in het nieuwe Verbeterprogramma Gehandicaptenzorg. In dit programma organiseren CBO/TNO, Vilans en verschillende andere partners leernetwerken, werkplaatsen, bijeenkomsten en andere activiteiten rond 8 inhoudelijke thema’s. De inhoud van het programma wordt in samenwerking met de VGN ontwikkeld. Het programma is onderdeel van Zorg voor Beter en wordt gefinancierd door ZonMw.

Meedoen aan leernetwerken

De eerste twee leernetwerken zijn inmiddels gestart. Thema’s: omgaan met probleemgedrag en handelingsgerichte diagnostiek. Andere leernetwerken die binnenkort starten:

• medicatieveiligheid op 26 januari 2012
• seksualiteit en seksueel misbruik op 15 maart 2012
• ondersteuningsplannen op 10 april 2012

Meer informatie

• Verbeterprogramma Gehandicaptenzorg
• Opgeven voor een leernetwerk

Het doel van het Verbeterprogramma Gehandicaptenzorg is om de zorg en ondersteuning aan cliënten te verbeteren door het verbinden van bestaande kennis aan de praktijk. In overleg met verschillende organisaties in de sector zijn tien thema’s geselecteerd:

• Handelingsgerichte diagnostiek
• Probleemgedrag
• Medicatieveiligheid
• Seksualiteit en preventie seksueel misbruik
• Ondersteuningsplannen
• Ouder wordende cliënten
• Gezondheid
• LVG en verslaving
• Zeggenschap
• Ontwikkelingsgericht ondersteunen

Leernetwerken

De eerste twee leernetwerken rond de thema’s Handelingsgerichte diagnostiek en Probleemgedrag zijn al gestart. In november beginnen de leernetwerken Medicatieveiligheid, Ondersteuningsplannen en Seksualiteit en preventie seksueel misbruik.

Informatiemiddag

Wilt u meer informatie over de opzet en inhoud van de leernetwerken? Op donderdag 10 november 2011 is er een informatiemiddag over de leernetwerken Medicatieveiligheid, Ondersteuningsplannen en Seksualiteit en preventie seksueel misbruik in Grand Café Morgen, Grebbebergweg 5a in Utrecht. U kunt zich aanmelden voor de informatiebijeenkomst bij Judith Oosterom, via j.oosterom@vilans.nl of 030-78 92 338.

Over het verbeterprogramma

Het Verbeterprogramma Gehandicaptenzorg is onderdeel van Zorg voor Beter en wordt mogelijk gemaakt door ZonMw. In dit programma organiseren CBO/TNO, Vilans en verschillende andere partners leernetwerken, werkplaatsen, bijeenkomsten en andere activiteiten rond tien inhoudelijke thema’s. De inhoud van het programma wordt in samenwerking met de VGN ontwikkeld.

Bron: www.vgn.nl

In september 2010 publiceerde de inspectie een rapport over medicatieveiligheid in de langdurige zorg en zorg thuis. Uit dat rapport bleek dat de medicatieveiligheid in de bezochte instellingen voor mensen met een verstandelijke beperking fors onvoldoende was. Bij de bezochte thuiszorginstellingen was de medicatieveiligheid over de volle breedte zorgwekkend. Ook in driekwart van de verpleeghuizen en bij bijna alle verzorgingshuizen was de medicatieveiligheid niet volledig gewaarborgd.

Grote verbetering

In het vervolgonderzoek beoordeelde de inspectie 196 instellingen opnieuw omdat zij tijdens het eerdere onderzoek op één of meer punten hoog of zeer hoog risico scoorden. In alle sectoren was het aantal hoge en zeer hoge risico’s met 80% of meer afgenomen. Het percentage van de 208 instellingen dat bij één of meer onderwerpen vorig jaar nog hoog of zeer hoog risico scoorde, daalde van 94% naar 27%. De inspectie volgde de instellingen die nog niet voldoende resultaten konden laten zien totdat de medicatieveiligheid voldoende gewaarborgd was. Bij drie instellingen leidde dat dit jaar tot het instellen van verscherpt toezicht.

Grootste winst

De grootste winst voor de medicatieveiligheid was in alle sectoren het beschikbaar komen van medicatieoverzichten en –deellijsten vanuit de apotheek. De veiligheid neemt toe als de zorgmedewerkers de medicatieoverzichten niet meer zelf maken op basis van de aanwezige medicijndoosjes, maar kunnen beschikken over lijsten die de apotheek heeft geprint vanuit een actueel digitaal bestand.

Zie voor het hele bericht en het rapport: www.igz.nl

Hoe kun jij als verzorgende gezondheidsrisico’s beperken? Daarvoor heeft V&VN in opdracht van ActiZ een praktische aanpak gemaakt. Deze aanpak ondersteunt je bij het signaleren van mogelijke gezondheidsrisico’s bij depressie, medicatie, incontinentie, voeding en decubitus. Meer leren? Kom dan naar de Week van de Verzorging.

Tijdens de Week van de Verzorging van 10 – 14 oktober kun je de workshop Risicosignalering volgen op:

• 10 oktober in Hengelo
• 11 oktober in Simpelveld
• 13 oktober in Duivendrecht

Workshop

In de workshop komt de ontwikkelde poster en de verschillende werkbladen aan de orde. Deze middelen helpen je bij het signaleren van gezondheidsrisico’s bij cliënten. Ze geven aan welke signalen je serieus moet nemen. En welke vervolgacties verstandig zijn en hoe je het beste kunt handelen bij depressie, medicatie, incontinentie, voeding en decubitus.

Week van de Verzorging

Naast deze workshop kun je als verzorgende nog meer workshops tijdens de Week van de Verzorging bijwonen, zoals over de toekomst van je beroep. In de bijeenkomsten laten collega’s mooie projecten zien, waarmee zij de zorg verbeteren. Je raak geïnspireerd door ‘het goede gesprek’. Lees meer op www.weekvandeverzorging.nl

Vilans heeft de toolkit Zorg zelf voor Betere Medicatieveiligheid ontwikkeld op basis van de succesvolle ervaringen uit Zorg voor Beter Verbetertrajecten Medicatieveiligheid. Meer dan honderd organisaties uit de langdurende zorg hebben hieraan deelgenomen en zij hebben samen gezorgd voor een daling van meer dan 50 procent aan medicatiefouten. Met de toolkit komen de materialen en geleerde lessen voor iedereen beschikbaar.

De toolkit in de praktijk

Het pakket bestaat uit zeven aparte, maar samenhangende modulen. U start met: hoe zet ik een verbeterproject Medicatieveiligheid op? Hierin vindt u handvatten voor het opzetten van een project en het meten van medicatieveiligheid binnen uw eigen organisatie. Met de uitkomst (en) bepaalt u ook op welke punten u de medicatieveiligheid in uw zorgorganisaties wil en kan verbeteren. De thema’s waarop u kunt verbeteren, vindt u in de andere modulen.

Verbeterthema’s

De andere modulen behandelen steeds één verbeterthema: registreren en afteken, storingen tijdens de medicatiedeelronde, polyfarmacie, geautomatiseerde distributiesystemen en deskundigheidsbevordering. De diverse tips en instrumenten per verbeterthema ondersteunen u bij het verbeteren van medicatieveiligheid op een laagdrempelige manier in uw zorgorganisatie.

Bestellen?

De toolkit Zorg zelf voor Beter Medicatieveiligheid is ontwikkeld in samenwerking met het Instituut voor verantwoord Medicijngebruik (IVM) en gefinancierd door ZonMw, vanuit het programma Zorg voor Beter. U kunt de Toolkit gratis downloaden in de Kennisbank van Zorg voor Beter.

In ‘Zicht op medicatie’ staan interviews en nuttige tips over het organiseren van een periodieke medicatiebeoordeling (PMB). De periodieke medicatiebeoordeling is een regelmatig terugkerend overleg tussen de betrokken apotheker, arts en het zorgpersoneel. Het overleg gebeurt aan de hand van een actueel medicatieoverzicht. Een dergelijk overleg voor cliënten die polyfarmaceutisch zijn (vijf of meer medicijnen gebruiken) vermindert de kans op fouten en ongemak.

In de ggz

In de ouderenpsychiatrie gebruiken patiënten vaak verschillende geneesmiddelen tegelijk en hebben zij met verschillende behandelaren te maken. Juist dan is een volledig en actueel medicatieoverzicht van belang. In ‘Zicht op medicatie’ staat een interview met Ellen ten Hove, verpleegkundige en coördinator bij Tactus/Dimence Dubbeldiagnosekliniek in Deventer. Vier keer per jaar organiseren zij een PMB. “Daar ben ik heel blij mee, want hierdoor is er minder medicatie nodig. En, nog belangrijker: we zetten de cliënt en zijn kwaliteit van leven centraal.”

Toekomst

De inspectie constateerde dat behandelaren van de onderzochte locaties zich wel bewust zijn van de risico’s en deze zoveel mogelijk proberen te beperken. Desondanks vraagt medicatieveiligheid dus om aandacht. De IGZ gaat in 2011 het toezicht op medicatieveiligheid in de GGZ verscherpen.

De periodieke medicatiebeoordeling is een regelmatig terugkerend overleg tussen de betrokken apotheker, arts en het zorgpersoneel dat verantwoordelijk is voor de zorg voor de cliënt. Een dergelijk overleg voor cliënten die polyfarmaceutisch zijn (vijf of meer medicijnen gebruiken) vermindert de kans op fouten en ongemak. Het organiseren van een PMB gaat echter meestal niet zonder slag of stoot. Het vergt inzet en tijd van alle betrokkenen.

Interviews en praktische tips

Tijdens het Verbetertraject Medicatieveiligheid & Polyfarmacie hebben 31 teams van 19 zorginstellingen in diverse sectoren hieraan gewerkt. Zij hebben veel geleerd en bereikt. In de publicatie ‘Zicht op Medicatie’ leest u interviews met deelnemers waarin zij vertellen over hun successen maar ook over de struikelblokken. Verder staan in het boek praktische tips en achtergrondinformatie over de PMB. Maak er gebruik van zodat ook uw organisatie de medicatieveiligheid voor uw cliënten kan verbeteren.

Meer informatie

• Bestel de papieren versie van de publicatie voor €9,- in de webwinkel van Vilans.
• Of download de publicatie ‘Zicht op Medicatie’. (pdf, 1.21MB)

Dini woont sinds tien jaar in de Kloosterhof in Borne, onderdeel van zorgorganisatie AveleijnSDT. Deze instelling deed mee aan het Verbetertraject Medicatieveiligheid & Polyfarmacie, waarvan de periodieke medicatiebeoordeling een onderdeel is. Die houdt in dat cliënten en medewerkers jaarlijks een formulier invullen met vragen over medicatiegebruik. Daarna buigen arts, apotheker en zorgmedewerker zich over de medicatie en controleren of alles nog nodig is en in de juiste vorm en dosering wordt toegediend.

Half uur wachten

Dini vulde het formulier samen met haar begeleidster Denise Oude Engberink in.“Ik had wel een vraag over mijn medicijnen”, vertelt Dini. “Ik slik ’s ochtends vijf medicijnen. Eén daarvan moest ik een half uur voor het eten en voor de andere medicijnen innemen. Na een half uur wachten mocht ik pas de rest van de medicijnen nemen. Ik ga doordeweeks naar mijn werk, dus dan moest ik er ruim op tijd voor opstaan.” Denise heeft namens Dini in het overleg met de arts gevraagd of dat wel nodig was. Toen bleek dat niet zo te zijn. Sinds Dini dat weet, kan ze alle ochtendmedicijnen in één keer innemen. “Ik sta nog wel op dezelfde tijd op als vroeger, maar ik heb nu gewoon een beetje meer tijd. En ik hoef nu gelukkig geen rekening meer te houden met dat half uur tussen de verschillende medicijnen.”

Niet meer in eigen beheer

Het verbetertraject heeft voor Dini wel een klein nadelig gevolg: de organisatie is overgegaan op de Baxter-methode en sindsdien heeft zij haar medicijnen niet meer in eigen beheer. “Dat vind ik wel jammer. Ik heb ze altijd zelf bewaard.” De reden dat bijna geen cliënt zijn medicatie nog in eigen beheer heeft, is dat in de Baxter-zakjes geen halve pillen kunnen worden gestopt. De verzorging breekt ze nu voor de bewoners die een halve pil moeten nemen. “We hebben nog nagevraagd bij de apotheek of de pillen niet in kleinere formaten beschikbaar waren, zodat je ze niet hoeft te breken en de bewoner de medicijnen zelf kan blijven nemen”, vertelt Denise. “Die heeft het aan de leverancier gevraagd, maar helaas zijn die voor het medicijn van Dini niet beschikbaar.” Een andere reden dat de cliënten hun medicatie niet meer zelf kunnen beheren, is dat de zakjes moeilijk te openen zijn. Dat doet de verzorging nu dus voor hun.

Tijd voor een praatje

Dini had er wel een beetje moeite mee om haar medicijnen niet meer zelf te beheren. “Nu komt de leiding bijvoorbeeld weleens langs met de medicijnen als ik net een televisieprogramma kijk. Of als ik niet thuis ben en het dus eerder of later moet, vind ik het vervelend om ze daarmee lastig te vallen.” Toch is ze er nu volgens eigen zeggen wel aan gewend. “Het is ook wel makkelijk hoor, met die zakjes. En als de andere mensen het beter vinden, waarom zou ik er dan moeilijk over doen.” Denise weet nog een voordeel van het feit dat Dini’s begeleiders de medicijnen nu beheren: “Dini houdt wel van een praatje! Nu heeft ze nog wat vaker de mogelijkheid omdat ze haar begeleiders bij elk medicatiemoment ziet.”

Fout ontdekt

Hoewel Dini haar medicijnen dus niet meer zelf beheert, houdt ze nog wel goed in de gaten wat ze toegediend krijgt. “Ik kijk mijn medicijnen altijd even na en pas heb ik een fout ontdekt. Ik krijg om de dag een hele of een halve tablet en ze hadden bij de apotheek de dagen verwisseld.” Gelukkig zou de verwisseling geen grote gevolgen hebben gehad. “Maar ik heb mijn medicijnen zo lang zelf bewaard, ik weet echt wel wat ik moet innemen.”

In de workshop krijgen de deelnemers praktische kennis en materialen om te werken aan een betere medicatieveiligheid. De workshop leert de deelnemers verbetermogelijkheden te herkennen en deze effectief aan te pakken waardoor ze het medicatieproces kunnen verbeteren en medicatiefouten kunnen terugdringen.

Inhoud en aanpak

In deze workshop van een dagdeel krijgen deelnemers materialen en kennis om zelf een verbetertraject te kunnen starten. Daarbij komen de volgende onderwerpen aan bod:

• Hoe start u een verbetertraject (afbakening, projectorganisatie, fasering, planning, commitment)?
• Welke mensen/disciplines heeft u nodig in het verbeterteam?
• Hoe hanteert u de verbetermethodiek (PDSA)?
• Aan welke verbetermogelijkheden gaat u werken?

Hiervoor wordt gewerkt met de volgende materialen:

• Instrumenten voor het analyseren van het medicatieproces
• Instrumenten die de voortgang meten
• Formats actieplan/communicatieplan
• Goede voorbeelden, inspiratieboekje
• Businesscase medicatieveiligheid

Marijke Wigboldus van Vilans verzorgt de workshop. Zij heeft jarenlange ervaring op het gebied van medicatieveiligheid en is projectleider van het Zorg voor Beter Verbetertraject Medicatieveiligheid.

Ervaringen gevraagd

Deelnemers wordt gevraagd ter voorbereiding een overzicht mee te nemen van medicatiegerelateerde incidenten van het afgelopen jaar.

Aanmelden

De workshop vindt plaats op donderdag 12 mei 2011 van 13.30 uur tot 17.00 uur in het centrum van Utrecht. Deelname kost € 245,00 inclusief lesmateriaal, koffie en thee. Wilt u zich aanmelden? Gebruik dan het online aanmeldingsformulier op de website van Vilans.

In het follow up rapport medicatieveiligheid van de Inspectie staat: “Omring is op zeer gemotiveerde en gedreven wijze aan de slag gegaan om de inspectie te overtuigen van dat medicatieveiligheid voortdurend een hoge prioriteit heeft. De wijze waarop de uitvoering van het plan van aanpak gestalte heeft gekregen is dat ook een compliment waard van de inspectie en kan als voorbeeld dienen voor veel andere instellingen. Om deze verbeterslag te bereiken was niet alleen inbreng nodig van uit de Omring maar ook heeft Omring de regionale (apotheekhoudende) huisartsen en apothekers in deze korte periode weten te binden en zijn samenwerkingsafspraken tot stand gekomen. Door de goede keuze om het specialistenteam (de gespecialiseerd verpleegkundigen) bij de verbeterslag te betrekken is er sprake van een regionale omslag in de aanpak van medicatieveiligheid.”

Wat maakt de aanpak van medicatieveiligheid van Omring Thuiszorg uniek in Nederland?

• De fotocheck per PDA (mobiele telefoon) bij infusiecontrole. Dit betekent dat een tweede bevoegde en bekwame verpleegkundige middels de PDA de foto’s van de controlemomenten controleert bij infusie- en spuitenpompen. Deze foto’s zijn door haar collega (een bevoegde en bekwame verpleegkundige die bij de cliënt aanwezig is om bijvoorbeeld een pomp te verwisselen bij een cliënt thuis) gemaakt. Na akkoord van de collega die de foto’s heeft beoordeeld en de bevestiging per sms, wordt de pomp verwisseld.
• De spoedopdracht tot het wijzigen van medicatie per sms, waarna de opdracht door de huisarts binnen 24 uur schriftelijk wordt bevestigd. Dit komt met name in de nacht voor.
• De volgordelijke controle van medicatie die niet gebaxterd kan worden. Bijvoorbeeld het verwisselen van pleisters in de thuiszorg, zoals de excelonpleister. De medewerker die de pleister komt plakken, legt op dit zorgmoment gelijk de pleister voor het volgende zorgmoment klaar. Ze controleert deze pleister aan de hand van de medicatieopdracht. Ze noteert op de pleister de datum en tijdstip van toedienen. Ze tekent de controle af op de medicijnlijst. De medewerker die het volgende zorgmoment de pleister komt plakken, plakt zo altijd een pleister die al gecontroleerd is door de collega die het zorgmoment ervoor deze pleister heeft klaargelegd en getekend heeft voor controle.

Andere acties die van Omring Thuiszorg heeft ondernomen zijn:

• In de communicatie met de cliënt geeft Omring duidelijk aan dat zelfzorgmedicatie de verantwoordelijkheid van de cliënt is. De cliënt stimuleren ze een medicijnpaspoort aan te schaffen.
• De organisatie heeft coördinatoren farmaceutische zorg (wijkverpleegkundigen) aangewezen die de zorgteams helpen bij medicatieveiligheid.
• Met alle huisartsen hebben ze een raamovereenkomst afgesloten over risicovolle en voorbehouden handelingen.