“We willen professionals meer autonomie geven om zelf beslissingen te nemen”, legt Monasso uit. “Niet de leidinggevende vertelt wat er moet gebeuren, maar het team maakt samen afspraken. Je hebt dan allemaal je eigen verantwoordelijkheden en kunt je talenten beter inzetten. Zo doe je eerder wat je echt leuk vindt, waardoor je ook je werk beter doet.” Het gevolg voor cliënten is dat de medewerker de ruimte heeft om de wens van de cliënt centraal te zetten.

Passen in visie

“Niet elke organisatie kan hiermee aan de slag: het moet passen bij de visie op zorg”, legt Monasso uit. “De meeste organisaties zeggen wel dat de cliënt centraal staat, maar wat betekent dat in de praktijk?” Monasso geeft een voorbeeld: een cliënt heeft eigenlijk zijn wekelijkse uur fysiotherapie, maar wil graag bij een feestelijke activiteit aanwezig zijn. “Wat gaat dan voor: zorg verlenen of meedoen aan de activiteit? Voor een zorgverlener is dat een dilemma, maar je moet durven kiezen voor ‘geen fysiotherapie’. Levensvreugde is belangrijk en kan fysieke klachten verminderen.”

Vier instellingen

Monasso heeft het project in 2008 opgezet, samen met de bestuurder van de Van Neynselgroep in Den Bosch, Gabrielle Davits. Tussen 2008 en 2010 hebben vier pilotinstellingen meegedaan aan het project, met subsidie vanuit het Transitieprogramma in de Langdurende Zorg. “Met allemaal een andere aanpak”, legt Monasso uit. Zo heeft een instelling in- en externe coaches ingezet om de medewerkers te begeleiden. Zij leerden met een nieuwe blik te kijken naar de dagelijkse zorghandelingen en hun manier van omgaan met de cliënt. Een andere instelling heeft portretten van cliënten gemaakt, waardoor ze meer inzicht kregen in de persoon.

In gesprek

Monasso geeft nog een voorbeeld: “In Groningen voelde het hele team veel werkdruk. Voor iedereen bleek de piek echter op een ander moment te liggen. Toen ze besloten elkaar te helpen op die pieken, daalde voor iedereen de werkdruk. Alleen door met elkaar in gesprek te gaan, kwamen ze tot een goede oplossing. Dat gebeurt nog veel te weinig.” Het project is naar eigen zeggen ‘niet hemelbestormend’, maar ‘je moet het wel even doen!’. De resultaten worden het komende half jaar geëvalueerd door de VU. “Maar de deelnemers aan de pilot willen in ieder geval niet meer terug naar de oude werkwijze.”

Zomerjurkateliers

Het project bij de vier instellingen is afgerond. Zij gaan de resultaten nu breder verspreiden binnen de organisatie. Monasso wil de resultaten ook graag bekend maken bij andere instellingen. Dat gebeurt met een werkboek ‘Van Harnas naar zomerjurk’ en met Zomerjurkateliers. “Tijdens deze bijeenkomsten kunnen zorgprofessionals met elkaar praten over dilemma’s die zij tegenkomen tijdens een innovatietraject. Hoe borg je verandering in de organisatie en wat vraagt dat van de mensen? Het doel is uit te vinden wat nodig is om een dergelijk veranderingstraject succesvol uit te voeren.”

Ook aan de slag?

Instellingen die geïnteresseerd zijn, kunnen een Zomerjurkatelier bezoeken. Vervolgens kunnen zij desgewenst coaches van de betrokken instellingen of het CAOP inhuren. “We hopen andere instellingen met de ateliers en het werkboek te motiveren en te empoweren om hiermee aan de slag te gaan. We kunnen ze helpen bij de opstartfase, maar uiteindelijk moeten ze het wel zelf doen.”

Meer informatie

• Zie agenda voor het eerste zomerjurkatelier op 10 mei 2012
• www.vanharnasnaarzomerjurk.nl

Het doel van het INTERLINKS-project is het vormen en vaststellen van een ‘framework’ om de langdurende zorg voor ouderen vanuit een Europees perspectief te beschrijven en te analyseren. Er bestaat namelijk een grote verscheidenheid aan zorg- en welzijnssystemen in Europa. Tijdens de conferentie vindt een presentatie plaats van het INTERLINKS ‘framework’. Ook maakt u kennis met een aantal erkende goede praktijkvoorbeelden uit Europa op het gebied van Policy & Governance, Management & Leadership, Processes and Pathways, Organisational Structures en Means & Resources.

Wat is het doel van de conferentie?

• Het presenteren van de belangrijkste resultaten van het INTERLINKS project aan stakeholders en experts.
• Het betrekken van deze stakeholders in het beschrijven en analyseren en verbeteren van de langdurige zorg voor oudere mensen in Europese staten, regio’s en gemeenten.
• Netwerken op Europees niveau, en van elkaar leren door het uitwisselen van goede voorbeelden.

Voor wie?

De conferentie is bedoeld voor management en bestuur van zorgorganisaties en welzijnsdiensten, onderzoekers, beleidsmakers en wetenschappers. Daarnaast is iedereen welkom die geïnteresseerd is in dit thema.

“In de pers worden we kapot geschreven, terwijl in de zorg juist veel mensen werken met passie voor hun vak.” Volgens directeur Peters zijn de medewerkers dan ook de sleutel tot een gezonde organisatie. Om die reden besloot zij het project ‘GoedBeterBest’ te starten, een project dat zich richt op het verbeteren van de organisatiecultuur. “Een zeer bewuste keuze voor mensen, in plaats van systemen.” Dit sluit volledig aan bij de visie van het verpleeghuis: complete, warme, belevingsgerichte zorg, dichtbij de cliënt, vanuit een deskundige organisatie.

Coachingsessie

In het project vertelt een coach de medewerkers over spirit, ego en power. Zijn devies: ‘kom in je kracht’. Door boven tafel te krijgen wat iemands ambities (spirit) en valkuilen (ego) zijn en daar aandacht voor te vragen, krijgen mensen voldoende energie om hun werk goed te doen (power). De inhoud van de coachingsessie is verdiept in bijeenkomsten van medewerkers, teamleiders, staf en managementteam. Dit gebeurde in individuele gesprekken, ontspanningssessies en workshops.

Consequenties niet schuwen

Hoe zorgt verpleeghuis Zevenaar ervoor dat de veranderingen beklijven? Peters: “We zullen regelmatig een organisatiescan uitvoeren, maar belangrijker is misschien nog wel dat we voortaan een ander profiel van medewerkers verwachten.” Dit houdt ook in dat een andere functie of ontslag niet worden geschuwd wanneer na een coachingsessie blijkt dat iemand niet op de goede plek zit. “Er is lef nodig om die zaken te scheiden: resultaten en persoonlijke relaties. Collega’s moeten elkaar overal op kunnen aanspreken.”

Meer informatie

• Het boek beschrijft de ervaringen van 22 organisaties die deelnamen aan het Verbetertraject Management en Kwaliteit van Zorg voor Beter.
• Alle geleerde lessen lezen? Het boek ‘Landingsbaan voor kwaliteit’ is verkrijgbaar via uitgeverij Kluwer.
• Download de checklist (pdf, 110.51KB) en kijk of uw organisatie een goede ‘landingsbaan’ heeft voor kwaliteitsverbeteringen!

Met het project ‘Smaak!’ laat ’s Heeren Loo cliënten zelf hun menu kiezen, boodschappen doen en koken. Hiermee wil de instelling cliënten meer betrekken bij de zorg. “Deze toegenomen keuzevrijheid past naadloos in de visie van onze organisatie”, vertelt Joop Hol. “Een ander element van onze visie is: niet voor, maar met de cliënt werken. Voorheen bepaalden wij wat de cliënten aten, wanneer en hoe. Voortaan bepalen zij dat zo veel mogelijk zelf.”

Echte kwaliteitsverbetering

Het project richt zich op volledige keuzevrijheid. “Begeleiders en cliënten kunnen elke avond zelf koken of al bereide maaltijdcomponenten kopen in de winkel op het terrein”, aldus Hol. “Maar een maaltijd laten bezorgen kan ook, bij een externe leverancier.” Met deze keuzevrijheid werkt ’s Heeren Loo volgens de manager bewust aan de kwaliteit en het managen van die kwaliteit. “Onze diëtist heeft een belangrijke rol, maar ook de artsen kijken nu veel beter naar de combinatie eten en gezondheid. Voortaan bezoeken ze elke drie maanden de woningen en controleren ze de gezondheid van de bewoners. Dat is een echte kwaliteitsverbetering.”

Succesfactor

Wat kunnen andere zorginstellingen van dit voorbeeld leren? Een duidelijke startdatum is volgens Hol belangrijk. In dit geval was dat het sluiten van de centrale keukens op het terrein. Hol: “Processen moesten voor die tijd ingericht worden en middelen beschikbaar gesteld, zoals kookbenodigdheden in de huizen.” Ook moet de continuïteit, na de sluiting van de centrale keukens, gewaarborgd worden. De maaltijden moeten gevarieerd en gezond te zijn en voldoen aan individuele dieeteisen van de cliënten. “Cliënten mogen eten van McDonald’s nog zo lekker vinden, het kan niet elke dag.”

Binnen Zorg voor Beter blijkt dat verbetering van kwaliteit van zorg tijdens de verbetertrajecten voorspoedig verloopt. De behaalde resultaten leiden echter niet altijd tot verspreiding: wanneer het ene team iets met succes heeft verbeterd, lukt dat niet automatisch ook bij het andere team. Laat staan dat zorgprofessionals de kennis en ervaringen delen met mensen buiten de organisatie.

Betere landing

Dat gebrek aan verspreiding was voor ZonMw de reden om in een verbetertraject op zoek te gaan naar voorbeelden van management van kwaliteit. 21 organisaties kregen de mogelijkheid projecten uit te voeren op uiteenlopende onderwerpen, maar met een gemeenschappelijk doel: het beter coördineren en sturen van mensen en processen in de richting van kwaliteit. Om zo condities te scheppen om verbeterprojecten in een organisatie beter te laten landen.

Succesfactoren

Plexus heeft de deelnemers aan het traject Management van Kwaliteit begeleid. Op basis daarvan heeft Plexus succesfactoren geformuleerd. Joris van der Putten, adviseur van Plexus: “Kwaliteit is het bestaansrecht, het fundament van iedere organisatie in de langdurende zorg. Een goede ‘landingsbaan’ is nodig om verbeterprojecten te laten landen, te verspreiden en te borgen.”

Kiezen wat je doet en niet doet

De checklist in het boek is hiervoor de basis. “Het begint met het maken van expliciete keuzes op het gebied van kwaliteit en kosten”, aldus Van der Putten: “Kies wat je doet, maar ook wat je niet (meer) doet en leg dat vast in jaarplannen waarin kwaliteit onderdeel vormt van de normale planning&control cyclus. Visionair en inspirerend leiderschap is hierbij van essentieel belang’’. In het boek wordt de basis van goed management van kwaliteit verder uiteengezet aan de hand van de ervaringen van de deelnemende projectleiders.

Deze middag hoort u van de projectleiders hoe je kwaliteit tot in de genen van je organisatie laat doordringen. Organisatieadviesbureau Plexus presenteert een checklist, waarin de ervaringen van organisaties zijn samengevat. Deelnemers krijgen bovendien het boek ‘Landingsbaan voor Kwaliteit’ waarin de checklist en voorbeelden van de projecten verder zijn uitgewerkt. TIjdens de bijeenkomst is er vooral ook tijd om met elkaar in contact te komen.

Plaats en tijd

Datum: donderdag 8 april 2010
Tijd: 13:30 uur -17:00 uur
Plaats: Vreedenoord (Plexus)
Adres: Straatweg 68 te Breukelen

Aan het woord komen Marjan Sprecher, bestuurder van ouderenzorgorganisatie Zonnehuisgroep Amstelland, John Stegerman, bestuurder van Vivantes Zorggroep en Jo Triepels, bestuurder van Koninklijke Visio. Alle drie organisaties die in 2009 meededen aan de subsidieronde Management van Kwaliteit van Zorg voor Beter.

Ideale vorm van management van kwaliteit

Voor gegeleidend adviesbureau Plexus staat als een paal boven water dat “bestuurders de bepalende factor zijn voor de kwaliteit van een organisatie. Zij kunnen ervoor zorgen dat de kwaliteit gelijk blijft, deze eenmalig op een hoger plan brengen of de organisatie structureel laten werken aan kwaliteitsverbetering.” De aanpak van de drie bestuurders verschilt echter. Waar Vivantes het belangrijk vindt om taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden laat in de organisatie en dichtbij de klant te leggen, vindt Sprecher van Zonnehuisgroep Amstelland de rol van een bestuurder als initiatiefnemer en inspirator heel belangrijk. Koninklijke Visio neemt de visie van de klant als uitgangspunt. Daar kiezen ze nadrukkelijk voor de dialoog en werken ze, naast benchmarkgegevens, met klankbordgroepen.

Het rondetafelgesprek richt zich naast het bovenstaande op het nut van kwaliteitssystemen, het informeren en betrekken van medewerkers en het zichtbaar maken van ontwikkelingen en verbeteringen.

Zeventien (kennis)instellingen organiseren het congres, waaronder ZonMw, het ministerie van VWS, TNO en NIGZ. De bijeenkomst moet concrete ideeën en handvatten aanreiken, waarmee zorgverleners direct aan de slag kunnen. Daarom bestaat het programma uit sessies over ervaringen, voorbeelden van geslaagde interventies en aanpakken, die met veel interactiviteit worden uitgewisseld.

Brede programmering

Kennis Beter Delen heeft een brede programmering. Er zijn vierenveertig sessies, met onderwerpen als indicatoren, doorbraakmethoden, competent implementeren en interactieve tools. Geïnteresseerden kunnen zich bovendien inschrijven voor workshops, minileergangen, spellen en masterclasses.

Interactief congres

Tijdens het congres staat interactiviteit voorop: de aanwezigen leren ter plekke van elkaar in workshops en er zijn weinig lezingen. De sfeer is informeel, dus ook in de wandelgangen kunnen de deelnemers contacten en verbindingen leggen.

KOPPEL staat voor Kennis en Opvattingen van Publiek en Professionals over Einde Leven beslissingen. Veel verpleegkundigen en verzorgenden hebben regelmatig met levenseindebeslissingen van patiënten te maken. Daarom worden zij uitgenodigd mee te doen aan het onderzoek.

Verpleegkundigen en palliatieve zorg

Het onderzoek wordt uitgevoerd in opdracht van de staatssecretaris Bussemaker van VWS. Doel is meer te weten te komen over de kennis, opvattingen en ervaringen van publiek en professionals, waaronder natuurlijk verpleegkundigen. Het gaat hierbij om onderwerpen als bijvoorbeeld palliatieve zorg en euthanasie. De uitkomsten van het onderzoek zullen worden meegenomen in het verdere beleid op het gebied van medische beslissingen rond het levenseinde in Nederland.

Deelname verpleegkundigen van groot belang

Vraag ook je collega’s om mee te doen! Hoe meer verpleegkundigen de vragenlijst invullen, hoe meer duidelijkheid er komt over hoe zij over deze onderwerpen denken, wat ze (willen) weten en waar mogelijk verbeterpunten liggen. De onderzoekers benadrukken dat het niet uit maakt of je veel of weinig ervaring hebt met deze onderwerpen of dat je er veel of weinig van af weet en dat deelname van zoveel mogelijk verpleegkundigen van groot belang is.

Bron: Nursing

Tijdens Zorg voor Beter on Tour, op 15 en 28 januari 2010, komen verzorgenden, verpleegkundigen en teamleiders uit de langdurige zorg uit het hele land samen om ervaringen uit te wisselen en van elkaar te leren. Bijvoorbeeld over hoe je om gaat met cliënten in hun laatste levensfase, waar één van de workshops over gaat.

Ambivalente gevoelens

“Zorginstellingen hebben te maken met een kennistekort over levenseinde”, is de stellige overtuiging van Aart Eliens, senior beleidsadviseur bij Verpleegkundigen en Verzorgenden Nederland (V&VN). Dat komt allereerst door de hectiek van alledag, waardoor verzorgenden en verpleegkundigen geen tijd hebben om er uitgebreid bij stil te staan. Daarnaast is het volgens de adviseur ook een zwaar en intensief proces. “Betrokkenen blijven niet gespeend van ambivalente gevoelens”, legt hij uit. “Tijdens de workshop is hier aandacht voor. Deelnemers wisselen ervaringen uit en geven elkaar tips hoe ze met een situatie om kunnen gaan.”

De dood op de agenda

Om in alle rust over het sterfproces te kunnen praten, zet Eliens in op een vaste gespreksmomenten. Bijvoorbeeld tijdens het multidisciplinaire overleg waarbij alle betrokkenen aanwezig zijn, van pastoor tot verplegend arts. Kortom: de dood als agendapunt. Eliens: “Op zo’n moment is er aandacht voor elementaire zaken als ‘wat indien er euthanasie wordt uitgevoerd?’, ‘wie is het aanspreekpunt?’ en ‘hoe communiceren we dit?’. Zo kan iedereen uit eigen ervaring meedenken over de aanpak van problemen van bewoners bij het levenseinde.”

Herhaaldelijk proces

Bij zorg in de laatste levensfase heb je als verzorgende naast de cliënt ook met zijn of haar familie te maken. “Zorgverleners moeten daarom leren dat het belangrijk is om vroegtijdig met cliënten en hun familieleden te spreken over hun wensen”, legt Eliens uit. “Belangrijk is dat het niet om één moment gaat waarop alles wordt besproken, maar dat het gaat om een herhaaldelijk proces van grote en kleine beslissingen waarbij alle wensen telkens opnieuw wordt getoetst en verfijnd.”

Ontbreken beleid

Toch zitten verzorgenden vaak in een lastige positie, waarbij ze te maken hebben met eigen gevoelens, die van de cliënt en hun familie. “Om die reden zouden veel meer instellingen beleid over omgaan met het levenseinde moeten hebben”, aldus Eliens. “Dan hebben werknemers een hulpmiddel in handen, waarop zij terug kunnen vallen. Tijdens de workshop bespreken we de mogelijkheden die verzorgenden hebben om hiervoor binnen hun organisatie aandacht te vragen.”

Communicatie

De workshop over het bespreekbaar maken van het levenseinde is bedoeld voor mensen die met de handen aan het bed staan. “Daarnaast zijn ook studenten van harte welkom”, benadrukt Eliens. “Zij hebben vaak al stage gelopen binnen een instelling en zijn getuige geweest van één of meer overlijdens. Zij hebben net als iedereen de behoefte daarover te praten. Helaas kunnen zij daarvoor niet altijd bij hun begeleiders terecht. Communicatie over dit onderwerp schiet er nog wel eens bij in.”