Meer informatie

Dit is een projectvoorstel voor de tweede ronde van het landelijke project Dwang en Drang (projectleider: Bert vd Werf)

Onderdelen van het basisprogramma zijn arbeid, sport, creatief (handvaardigheid, tekenen en schilderen), speluur, wandelen en schoonmaken. Daarnaast worden er individuele plannen opgesteld. De cliënten hebben de keuze uit sociale vaardigheidstrainingen, zwemmen, werken op de fietsmakerij, of andere dingen waar hun persoonlijke interesse naar uitgaat.

Deelname aan het basisprogramma en het individuele programma zijn verplicht. Een intermediair houdt zicht op de deelname en coördineert de activiteiten. Daarnaast is er het zogenaamde Weekcafé: iedere vrijdagmiddag wordt het weekend ingeluid met een drankje en een hapje.

Doel en resultaat

Het doel van het activiteitenplan was om de patiënten meer te activeren. Verveling was namelijk een groot probleem op de afdeling, het werkte agressie in de hand. Het project is daarom goed voor de dagbesteding van psychiatrische cliënten in de gesloten afdelingen van de GGZ. Veel cliënten hebben aanvankelijk weerstand tegen de gedwongen deelname. Hulpverleners steken veel tijd en energie in het motiveren en doorzetten. Maar als de cliënten eenmaal bezig zijn, wordt het toch vaak als prettig ervaren.

Voordelen van een verplichte dagstructuur zijn minder verveling en agressie, en meer voldoening uit de dag. Hulpverleners melden dat het ook goed is voor het contact dat ze met de cliënten hebben. De andere rol (namelijk die van ‘activiteitenbegeleider’) is prettig voor beide partijen.

De voorwaarden voor een goede uitvoering van deze methodiek zijn het open deurenbeleid en het afschaffen van veel regels. Hierdoor ontstaat een onderhandelingscultuur. Voor de hulpverleners betekent de presentieattitude dat ze een andere houding tegenover de patiënt moeten aannemen, namelijk als een bondgenoot, bewust van tegenoverdrachtgevoelens en met meer warmte. Werken met het hart (‘er zijn’) is hier het sleutelbegrip. Het gaat om het opbouwen van een professionele vriendschap.

Ondanks de gesloten behandelsetting vindt de rehabilitatie ook buitenshuis plaats. Er zijn werkafspraken met voetbalvereniging ADO in Den Haag en een scheepswerf in Scheveningen. Cliënten gaan hier onder begeleiding van hulpverleners in een busje naar toe. De nieuwe methodiek wordt op de Larixhof, een afdeling voor intensieve behandeling, uitgevoerd. Hier verblijven jonge mannen met dubbele diagnose (verslaving in combinatie met een andere psychiatrische stoornis). De afdeling dient ook als crisisinterventieziekenhuis: vastgelopen personen komen hier terecht.

Doel en resultaat

Het project komt ten goede aan de zorg voor psychiatrische cliënten in de gesloten afdelingen van de GGZ. De praktijk wijst uit dat er een beter contact tussen hulpverleners en cliënten ontstaat. De sfeer is beter en ze wandelen of koken samen. Misstanden worden gemeld, wat betekent dat cliënten elkaar corrigeren. Cliënten zijn minder agressief en er wordt alleen nog gesepareerd bij extreem geweld (en dan nooit lang).

Zowel de hulpverleners als cliënten zijn tevreden over de nieuwe manier van werken. Er is ook meer oog voor de behandeling, het welzijn en de veiligheid van de cliënt. Door de nieuwe aanpak en de dagactiviteiten hebben cliënten meer zin in het leven gekregen.

De behandeling vindt ambulant plaats en bestaat uit:

• stabilisatie, psycho-educatie en het opstellen van een signaleringsplan
• uitzetten van een behandelplan
• evaluatie bij stabilisatie.

Alle afspraken rondom duur, frequentie, procedure, aanbod en grenzen van de behandeling zijn vooraf in een protocol vastgelegd, in overleg met de cliënt. Ook worden familieleden bij de behandeling en evaluatie betrokken. Daarnaast is er nog een specifiek aanbod voor naasten: eens in de maand wordt een inloop voor hen georganiseerd.

Doel en resultaat

Het voornaamste doel is om een acute opname op de gesloten afdeling te voorkomen. Dankzij het time-outprotocol is er meer oog voor de behandeling, het welzijn en de veiligheid van de cliënt. Omdat hulpverleners vroegtijdig ingrijpen, krijgen cliënten meer controle over hun crisis en hiermee op hun leven. Positieve effecten blijken uit het feit dat er nu slechts een paar cliënten van de gesloten afdelingen worden doorverwezen naar de ‘time out’. Eerst waren dat er aanzienlijk meer.

Feiten en cijfers

Het vervangen van een klinische opname (dure bedden) door een ambulante behandeling is kostenbesparend. Naar inschatting van de projectleider levert dit een kostenbesparing op van 40 euro per dag per cliënt.

De beleidsplannen voor de inrichting van de nieuwbouw zijn aan de cliëntenraad voorgelegd. De cliëntenraad heeft ook goede suggesties gedaan voor de invulling van het reglement voor de open HAT-eenheden.

Doel

Met deze methode wil de instelling zorgen voor een menswaardiger omgeving, zowel in architectuur als in voorzieningen en cliëntbenadering. Het project komt ten goede aan de zorg voor psychiatrische cliënten in de gesloten afdelingen van de GGZ. Volgens het team van Duinhof reageren de patiënten goed op hun nieuwe omgeving. Ze zijn trots op hun privé-ruimte met eigen wc en douche en ze kunnen zich terugtrekken als ze daar behoefte aan hebben. Juist omdat ze die mogelijkheid hebben durven de patiënten de uitdaging aan om meer naar buiten te treden.

Naar inschatting van het team is door het gedifferentieerde woonaanbod ook het aantal agressie-incidenten op de afdeling afgenomen. Patiënten die door hun psychiatrische stoornissen de groep ontregelden, krijgen nu een eigen plek.

Het project besteedt ook aandacht aan kwaliteitsverbetering van de zorg rondom dwang en aan een verschuiving van separatie naar dwangmedicatie als eerste voorkeur. Een werkgroep met cliënten heeft de vorderingen van het project bijgehouden, kritische kanttekeningen geplaatst en is met medewerkers in gesprek gegaan over de toepassing van dwang.

Doel

Het voorkómen of terugbrengen van het aantal geweldsincidenten heeft tot gevolg dat er minder inhumane dwangbehandelingen (met name langdurende separaties) toegepast hoeven te worden. Het project is goed voor de zorg voor psychiatrische cliënten in de gesloten afdelingen van de GGZ. De positieve resultaten blijken zowel uit een intern kwalitatief onderzoek als uit een landelijk kwantitatief onderzoek.

Het project ondersteunt de gedachte dat eenzame opsluiting een mensonwaardige maatregel is en niets te maken heeft met intensieve zorg. De doelmatigheid van separatie is nooit aangetoond. Wie dit machtsmiddel gebruikt, gaat contact uit de weg. Dit is schadelijk voor degene die wordt opgesloten. Het project ‘Dwingend Minder’ werd afgesloten met een zichtbaar resultaat: minder separatie en meer kwaliteit van zorg. Dit komt ten goede aan het welzijn van de cliënten en hun omgeving (medecliënten en begeleiders).

Feiten en cijfers

Het project is na positieve evaluatie succesvol geïmplementeerd op vier afdelingen van GGZ NHN. Daarnaast heeft het een aantal vervolgactiviteiten gehad, waaronder het project ‘Ongedwongen’.

Doel

Het doel van dit project is om het aantal ernstige geweldsincidenten terug te brengen. Hiermee worden situaties bedoeld waarbij fysieke agressie plaatsvindt en de patiënt daarna langer dan 48 uur gesepareerd wordt. Als het aantal geweldsincidenten kan worden teruggebracht, zorgt dat ook voor minder inhumane dwangbehandelingen (met name langdurende separaties).

Wanneer hulpverleners in een vroeg stadium, dus vóór de escalatie, met de cliënt spreken, kan een fysieke interventie (en de traumatische ervaring die eenzame opsluiting tot gevolg kan hebben) worden voorkomen. Goede communicatie en onderhandeling verbeteren het therapeutische klimaat en de veiligheid voor cliënten en medewerkers groeit.

Feiten en cijfers

Alle agressie- en dreigingsincidenten werden gedurende het verloop van het project (oktober 2002 t/m november 2003) gemeten bij de cliënten van Unit B/C. Daarnaast werden incidentenlijsten bijgehouden. Analyse van de gegevens toonde een daling van het aantal geweldsincidenten. Vorig jaar bleek dat er gemiddeld met één verpleegkundige per dag minder gewerkt kon worden. Dit leverde een besparing op van 100.000 euro op jaarbasis. Echter, dit is nooit volledig toe te wijzen aan het project.

Het project is eind 2005 gestopt als project en volledig opgenomen in de bedrijfsvoering van Roosenburg. Agressie wordt inmiddels ook op andere afdelingen van Roosenburg gemeten. De agressie-coachgesprekken zijn ingevoerd voor een groot deel van Roosenburg. Er ligt een plan om de invoering van het project instellingsbreed goed te laten verlopen.

Een afvaardiging van de cliëntenraad heeft vanaf de start van het project deelgenomen aan de begeleidingscommissie. Daarnaast is een zorgevaluatieonderzoek afgenomen bij één op de drie patiënten. Deze feedback is meegenomen in de ontwikkeling van het totaalpakket aan interventies. De afstemming tussen behandelaren en verpleegkundigen was hierbij erg belangrijk.

Doel

Het voorkómen of terugbrengen van het aantal geweldsincidenten heeft tot gevolg dat er minder inhumane dwangbehandelingen (met name langdurende separaties) toegepast hoeven te worden. Het project komt ten goede aan de zorg voor psychiatrische cliënten in de gesloten afdelingen van de GGZ. Door passende alternatieven voor separatie te geven wordt eenzame opsluiting (en de daarmee samenhangende traumatische ervaring) zo veel mogelijk voorkomen. Er is meer oog voor de behandeling, het welzijn en de veiligheid van de cliënt.

Feiten en cijfers

Gedurende het verloop van het project heeft men zich aangesloten bij het landelijke project Dwang en Drang van GGZ Nederland. Het project is wetenschappelijk geëvalueerd door een interne onderzoeksafdeling (GRIP). Het project is succesvol omdat het aantal separaties op de kliniek tot een minimum is teruggedrongen.

Doel

Dankzij het project Dwang en Drang zijn hulpverleners en managers zich meer bewust van de ingrijpendheid van separatie voor cliënten. Hoofddoel van het project was om een andere kijk op separeren te bereiken en om een gedragsverandering op gang te brengen. Het voorkómen of terugbrengen van het aantal geweldsincidenten heeft tot gevolg dat er minder inhumane dwangbehandelingen (met name langdurende separaties) toegepast hoeven te worden.

Het project komt ten goede aan de zorg voor psychiatrische cliënten in de gesloten afdelingen van de GGZ. Door passende alternatieven voor separatie te geven wordt eenzame opsluiting (en de daarmee samenhangende traumatische ervaring) zo veel mogelijk voorkomen. Er is meer oog voor de behandeling, het welzijn en de veiligheid van de cliënt.

Contact en informatie

Zes ambassadeurs, twee projectleiders en de directeur zorg GGZ voor volwassenen kunnen geraadpleegd worden over de manier waarop het project het beste te implementeren is. www.parnassia.nl

Er zijn groepsbijeenkomsten met cliënten georganiseerd, waarbij er steeds een vaste kern van cliënten aanwezig was (cliënten van GGZ NHN, De Grote Rivieren, Dijk en Duin, De Meren, Parnassia en GGZ WNB). Er blijkt veel variatie te zijn in de wijze waarop instellingen vorm geven aan cliëntenparticipatie.

Doel

Iedere instelling had de vrijheid om de kwaliteitscriteria te vertalen naar de specifieke karakteristieken van de eigen instelling. De gemeenschappelijke doelstellingen van het project waren als volgt geformuleerd:

1. Waarborgen van zorgvuldigheid bij het toepassen van dwang en drang.
2. Vergroten van de leefbaarheid van dwangtoepassing voor cliënten, hulpverleners en andere betrokken.
3. Ontwikkelen van alternatieven.
4. Terugdringen van dwang en drang.

Het voorkómen of terugbrengen van het aantal geweldsincidenten heeft tot gevolg dat er minder inhumane dwangbehandelingen (met name langdurende separaties) toegepast hoeven te worden. Het project komt ten goede aan de zorg voor psychiatrische cliënten in de gesloten afdelingen van de GGZ. Door passende alternatieven voor separatie te geven wordt eenzame opsluiting (en de daarmee samenhangende traumatische ervaring) zo veel mogelijk voorkomen. Er is meer oog voor de behandeling, het welzijn en de veiligheid van de cliënt.

De kwaliteitscriteria hebben een bijdrage geleverd aan de ontwikkeling van ‘goede praktijken’ op het terrein van dwang en drang. Het taboe rond dwangtoepassing is doorbroken. In dat opzicht functioneerde dit project als een ‘communicatieve impuls’.

Feiten en cijfers

Het project is in april 2002 van start gegaan voor de duur van twee jaar. Bij de start van het project waren twaalf psychiatrische zorginstellingen betrokken. De landelijke coördinatie kreeg beslag in de vorm van een stuurgroep, projectgroep en een projectcoördinator. De participerende instellingen hebben het grootste deel van het landelijke project gefinancierd. Het NFGV (nu Fonds Psychische gezondheid) heeft de kosten van de landelijke coördinatie betaald.