Voortvloeiend uit dit project zijn een aantal instrumenten (startgesprek, checklist) ontwikkeld ten behoeve van vroegtijdige onderkenning van de risicogroep. Tevens zijn er drie protocollen ontwikkeld, die gericht zijn op vroegtijdige onderkenning van de risicogroepen binnen het primaire proces.

Doel

Door dit traject worden cliënten in de thuiszorg met ondervoeding sneller opgemerkt en wordt er structureel aandacht besteedt aan (onder)voeding.

Feiten en cijfers

Bij aanvang van de zorg wordt bij thuiszorgclienten met een verhoogde voedingsbehoefte een voedingschecklist afgenomen. In dit project hebben clienten meegewerkt aan het praktijkgerichte onderzoek. Uit dit onderzoek bleek dat 25% van de 100 clienten ondervoed was. Dit heeft er o.a. voor gezorgd dat medewerkers nog gemotiveerder aan de slag gingen met dit onderwerp. Het projectverslag is op te vragen bij de organisatie. Tevens is de dietist betrokken geweest bij de voorbereiding en uitvoering van een landelijke workshop, welke werd gehouden door de NVD en Nutricia.

Het instrument bestaat uit een flow-diagram met daarin de vijf stappen voor gebruik van het instrument, een BMI tabel en gewichtverlies tabellen. Ook zijn er alternatieve meetinstrumenten wanneer de BMI score niet door het meten van gewicht en hoogte verkregen kan worden.

Doel

MUST moet ouderen identificeren die ondervoed zijn, verhoogd risico lopen of te zwaar zijn.

Contact en informatie

Malnutrition Universal Screening Tool

Doel

De richtlijn bespreekt twee zorglijnen (pdf, 85.42KB).
Zorglijn 1 staat voor de basis voedingszorg en is uitgangspunt voor alle cliënten. Voor cliënten met voedingsproblemen is aanvullende zorg nodig. Zorglijn 2 beschrijft het organiseren van specifieke zorgmaatregelen voor deze cliënten met voedingsproblemen. Beroepsverenigingen en cliënten hebben meegewerkt aan de ontwikkeling van de richtlijn. De richtlijn is ontwikkeld door Actiz, vertegenwoordigers van acht betrokken beroepsgroepen en de cliënten.

Feiten en cijfers

Er zijn 7 indicatoren die gebruikt zijn voor de 0-meting en de eindmeting. Deze indicatoren zijn: oorspronkelijke eet- en drinkgewoonten bekend, weegbeleid aanwezig, tevredenheid cliënt, vocht- en voedselbeleid opgenomen in zorgdossier, gericht gebruik van een observatiekaart vocht en voedsel of iets vergelijkbaars, invloed van cliënten op voedingsbeleid, en borging in het kwaliteitssysteem. Het eindrapport is in november 2003 uitgebracht.

Als we kijken naar de effectiviteit dan zien we de o.a volgende resultaten bij de 21 zorginstellingen:

Uit het rapport van de IGZ uit maart 2005 blijkt dat een multidisciplinaire richtlijn vocht- en voedselvoorziening slecht in 11.2 procent van de verzorgingshuizen en 32.6 procent van de verpleeghuizen wordt toegepast. De zorgplanvoering voor vocht en voeding is in 60 procent van de verpleeghuizen en ruim 40 procent van de verzorgingshuizen onvoldoende.

De richtlijn is te gebruiken in alle verpleeghuizen maar ook in verzorgingshuizen. In 2002-2003 is een begeleid implementatietraject uitgevoerd in 21 verpleeghuizen (zie lijst met instellingen). Van de 21 verpleeghuizen hebben 17 verpleeghuizen de richtlijn of delen daarvan succesvol geïmplementeerd. Cruciale factoren voor het slagen van de implementatie waren:

• Voldoende ondersteuning en faciliteiten vanuit het management
• Gedegen analyse van de huidige situatie en haalbare doelen
• Voldoende vrijgestelde menskracht gedurende minstens een jaar
• Actieve deelname van cliënten (raad) en adequate informatievoorziening
• Een methodische aanpak (zie handreiking in bijlage)
• Ludieke acties om het voor de organisatie leuk te maken
• Een nulmeting en vervolgmetingen

Contact en informatie

Multidisciplinaire richtlijn verantwoorde vocht- en voedselvoorziening voor verpleeghuis geïndiceerden
Dhr. R. J. van Essen (implementatie van de richtlijn)
Regina Pacis verpleeghuis en reactiveringscentrum
Tel.: 026-3847400 óf mevr. C. Jessen
Actiz
Email: c.jessen@arcares.nl
Tel.: 030-2739565

De richtlijn, handleiding en informatiefolders zijn te downloaden via de website van V&VN.

Voor instellingen kan de BMI problematisch zijn door het niet beschikbaar zijn van de benodigde middelen, of door problemen bij het meten van de lengte bij bepaalde patiëntengroepen. Door een veranderde lichaamsamenstelling zijn BMI metingen minder valide bij bepaalde patiëntengroepen, zoals zeer ouder patiënten en kinderen.

Voor elk vraag is een score toebedeeld:

• Heeft u in de laatste maanden ongewenst gewicht verloren?
• Heeft u langer dan 2 dagen minder zin om te eten?
• Heeft u langer dan 3 dagen niet of nauwelijks gegeten?
• Heeft u langer dan 1 week minder gegeten dan normaal?
• Voelt u zich langer dan 1 week moe?
• Heeft u langer dan 2 dagen, vaker dan 2x per dag vloeibare, vormeloze ontlasting?

Doel

Het instrument bestaat uit zes vragen die op zeer snelle manier screent of een patiënt risico loopt of niet.

Feiten en cijfers

Als bij de score uitkomt dat de cliënt een risicopatiënt is dan zijn de volgende interventies van belang: het inschakelen van de arts/diëtist voor volledige diagnose en een specifiek voedingsadvies en het starten van extra voedingssupplementen naast de normale voeding (advies van nutricia).

Doel

Het instrument identificeert patiënten die een verhoogd risico lopen op ondervoeding.

Feiten en cijfers

De scores van beide delen worden bij elkaar opgeteld en hieruit volgt of de patiënt een verhoogde kans op ondervoeding heeft (17 tot 23.5) of ondervoed (<17) is. Bij een score hoger dan 23.5 wordt aanbevolen om elke 3 maanden de MNA te herhalen. Per scoregroep wordt ook nog aangegeven wat de vervolgstappen moeten zijn.

Aan de hand van 10 vragen is er achter te komen of iemand risico loopt op ondervoeding. De score per vraag varieert tussen de 1 en 4. De totale score is opgedeeld in 3 groepen: goed (0-2), gematigd risico (3-5) en hoog risico (6 of meer). Per groep wordt ook nog aangegeven wat het beste gedaan kan worden om het risico te verlagen.

Doel

NSI is een screeningsinstrument om ouderen met ondervoeding in de thuissituatie op te sporen.

Contact en informatie

Determine Your Nutritional Health (pdf, 75.16KB)

Op de lijst staan slechts drie vragen: is de patiënt de laatste zes maanden onbedoeld meer dan zes kilo afgevallen of meer dan drie kilo in de maand voor de opname? Heeft de patiënt een verminderde eetlust? Heeft de patiënt sondevoeding of drinkvoeding gebruikt?. Aan de drie vragen zijn (in totaal zeven) punten gekoppeld. Telt de verpleegkundige twee punten of meer, dan komt de patiënt in aanmerking voor twee tussenmaaltijden. Bij drie punten of dan wordt ook een diëtist ingeschakeld. De verpleegkundigen screent elke patiënt op ondervoeding met de SNAQ, de voedingsassistent verzorgt de tussenmaaltijden en de arts schakelt de diëtist in.

Doel

Het doel van de lijst is de kwaliteit van de voedingszorg te verbeteren door ondervoede patiënten eerder te herkennen en dus te behandelen. De SNAQ-lijst is gevalideerd voor de klinische populatie en voor de poliklinische populatie. Door screening met de SNAQ-lijst bij opname werden meer ondervoede patiënten herkend (80% versus 50%) en werd de behandeling eerder gestart. Patiënten met een lage handknijpkracht – een maat voor de ziekte- en voedingstoestand – bleken het meeste baat te hebben bij de SNAQ-behandeling. De opnameduur van deze subgroep was significant korter door de verbeterde herkenning en behandeling van ondervoeding.

Feiten en cijfers

Om de opnameduur met gemiddeld één dag te reduceren is een investering van 76 euro per patiënt nodig voor screening, behandeling door de diëtist, twee extra tussenmaaltijden en de formatie van een voedingsassistent. Uitgaande van de kostprijs van een gemiddelde opnamedag (450 euro voor academische ziekenhuizen en 350 euro voor algemene ziekenhuizen) kan implementatie van deze aanpak op macroniveau leiden tot kostenbesparing door verkorting van de opnameduur van slecht gevoede patiënten.

De screeningslijst kan in elke ziekenhuis gebruikt worden. De invulling van de tussenmaaltijden kan het ziekenhuis afstemmen op het eigen budget en de organisatie, waarbij 600 extra calorieën per dag in combinatie met twaalf gram eiwit als richtlijn geldt. Tevens kan het ziekenhuis een SNAQ-kar aanschaffen. In het kader van Sneller Beter wordt de screening met de SNAQ geïmplementeerd in alle Nederlandse ziekenhuizen.

Het implementatieproject “Vroege herkenning & behandeling van ondervoeding in de Nederlandse ziekenhuizen” is 1 januari 2006 van start gegaan en zal drie jaar duren. Het project begint in een aantal pilotziekenhuizen en vervolgens is het doel om de implementatie uit te rollen naar 70 tot 80% van alle Nederlandse ziekenhuizen (sinds najaar 2006).

De slikhandleiding bestaat uit de volgende onderdelen:

• Zes algemene vragen die beantwoord moeten worden naar aanleiding van de observatie van de cliënt ( bijv. omgevings- en/of belemmerende factoren, lichaamshouding tijdens eet- en drinksituaties, welke hulpmiddelen zijn nodig etc),
• Aandachtspunten voor observatie van de cliënt,
• Tips voor aanpassing van de omgeving,
• Rol van betrokken disciplines: de arts, de tandarts, de fysiotherapeut, de logopedist, de ergotherapeut, de pedagoog/psycholoog en de diëtist

Doel

Door de multidisciplinaire samenwerking tussen de verschillende disciplines worden meerdere facetten van eet- en drinkproblemen onder de aandacht gebracht waardoor de optimale zorg van deze groep cliënten wordt verhoogd.

Feiten en cijfers

De slikhandleiding is te gebruiken in instellingen met verstandelijk gehandicapten. Maar de handleiding zou met kleine aanpassingen ook in andere sectoren gebruikt kunnen worden.

Contact en informatie

mevr. L van der Heijden
Tel.: 015-3102219

A;s een kind de beginselen van het eten onder de knie heeft volgt ook het trainen van de ouders. Dit gebeurt in het begin door ouders door middel van video-informatie en videobespreking te betrekken bij de sessieverloop. In de slotfase van de behandeling worden beide ouders systematisch ingewerkt bij de uitvoering van eetsessies. Hierbij treedt de behandelaar eerst op als model voor en later als begeleider van de ouders.

Doel

Kinderen leren weer te eten. Dit heeft een positieve invloed op het gezinsleven. De impact op de ouders van kinderen die niet willen eten mag niet onderschat worden. Pas als het de ouders ook lukt hun kind probleemloos eten te geven, mag de training succesvol worden benoemd.

Feiten en cijfers

De behandelingsprotocol bestaat uit 12 stappen. Deze sessies vinden dagelijks gemiddeld 4 a 5 keer plaats. Het stappenplan wordt voor ieder afzonderlijk kind opgesteld, rekening houden met de individuele mogelijkheden en beperking van ieder kind. Van de 53 kinderen die behandeld zijn is in 80% van de gevallen succes geboekt. De therapie faalt in gevallen van achterliggende organische problemen die tijdens de behandeling aan het licht komen. De kosten worden vergoed via de AWBZ.

De behandeling is tegenwoordig beschikbaar voor alle kinderen met een eetprobleem en dus niet meer alleen bedoeld voor kinderen met een verstandelijk handicap of een (vermoedelijke) ontwikkelingsachterstand. Voor behandeling en verblijf is een geldige indicatie nodig. Deze indicatie dient in principe te worden aangevraagd door een van de ouders bij het regionaal indicatieorgaan (RIO) of het Landelijk Centrum Indicatiestelling Gehandicapten (LCIG) in de betreffende regio.