“We zijn al op de goede weg: ondervoeding staat inmiddels bij veel instellingen hoog op de agenda”, zegt Mostert. Hij was namens Vilans, het kenniscentrum langdurende zorg, projectleider van de Verbetertrajecten Eten en Drinken, die Zorg voor Beter de afgelopen jaren heeft georganiseerd. “Veel verzorgenden weten dat ze op ondervoeding moeten letten en zijn zich bewust van het probleem. Maar bewustwording alleen is niet genoeg. De stap die ze nu moeten zetten is ermee aan de slag gaan. Juist verzorgenden kunnen het verschil maken, want zij staan het dichtst bij de bewoners.”

Lastig gesprek

Verzorgenden moeten daarom in gesprek gaan met hun cliënten. “We willen namelijk dat zij elke dag weer rekening houden met de individuele wensen van bewoners op het gebied van eten en drinken. Het probleem is dat verzorgenden vaak niet weten hoe ze het bij hun cliënten moeten aankaarten of hoe ze erachter kunnen komen wat de eet- en drinkwensen van hun cliënten zijn. Ze vinden het moeilijk om zo’n gesprek aan te gaan. Terwijl zij belangrijk zijn voor het signaleren en aanpakken van ondervoeding én het voorkomen daarvan.”

Nuttige toolkit

Om het gesprek tussen cliënten en medewerkers op gang te brengen, heeft Vilans voor Zorg voor Beter een toolkit Eten en Drinken ontwikkeld. “Tijdens de verbetertrajecten hebben we veel kennis opgedaan over hoe verzorgenden op een eenvoudige manier het gesprek kunnen aangaan met bewoners. Die kennis hebben we omgezet in een paar eenvoudige en praktische leermiddelen die samen de toolkit vormen.” Begin oktober moet deze toolkit, die bestaat uit verschillende kaartjes en een spel, af zijn. De kaartjes uit de toolkit kunnen worden gebruikt in een teamoverleg. Focuskaartjes richten zich bijvoorbeeld op een bepaald aspect van de maaltijd, zoals rituelen en gebruiken. “De opdracht is dan om na te denken over je eigen maaltijdrituelen, die na te vragen bij je cliënten en ze te bespreken in het team.”

‘Grootste eetzonde’

In de toolkit zit ook een spel, ‘Smaken verschillen’, dat medewerkers kunnen spelen met een groep bewoners. Spelers gooien met een dobbelsteen op een soort ganzenbord met gekleurde vakjes. Elke kleur staat voor een bepaalde speelkaart waarop een vraag of een opdracht staat. Deelnemers krijgen bijvoorbeeld een kenniskaart (‘Ondervoeding komt bij ongeveer een kwart van de verpleeghuisbewoners voor. Waar of niet waar’ ), een sfeerkaart (‘Neem een verjaardag van vroeger in uw hoofd. Wat werd er gegeten en gedronken?’), ontboezemingskaart (‘wat is uw grootste eetzonde’) of actiekaart (‘wat zou u doen als u merkt dat uw buurvrouw heel erg is afgevallen?’). Tijdens de workshop op de Dag van de Verzorging gaat Mostert het spel met de deelnemers spelen. “Ik hoop echt dat ze enthousiast de zaal verlaten en het spel ook met hun eigen cliënten willen spelen.”

Geen eilandjes

Mostert beseft dat er al veel op het bordje van verzorgenden ligt en dat het lastig kan zijn ook aandacht aan voeding te besteden. “Maar kleine gesprekjes kunnen al het verschil maken. Vraag als het bord vol blijft: ‘Mevrouw, ik zie nog veel eten op uw bord. Wat is de reden dat u uw maaltijd niet helemaal hebt opgegeten?’ Wellicht smaakt het eten niet of heeft de cliënt wel een zere mond.” Soms kan ondervoeding ook het gevolg zijn van onhandige eettijden. “Als er te weinig tijd zit tussen het ontbijt en de lunch hebben mensen nog geen trek en eten ze uiteindelijk te weinig. Dat kun je verzorgenden niet kwalijk nemen. Maar zij kunnen wel attent zijn: krijgen cliënten wel tussendoortjes op tijdstippen dat ze wel trek hebben? Kunnen we de familie stimuleren om lekkere dingen mee te nemen? Vaak denken medewerkers dat dit de taak van de diëtist is, maar die wordt pas ingeschakeld als de cliënt al ondervoed is.” Dat noemt Mostert een belangrijk leerpunt uit het verbetertraject: “Het gaat vaak fout als mensen op eilandjes werken. ‘Zij van de keuken, wij van de verzorging’. Maar iedereen in de organisatie kan bijdragen aan het tegengaan van ondervoeding. De verzorgende vervult hierin een hele belangrijke rol”

Het project ‘Verpleegkundigen en Verzorgenden 2020’ richt zich op een samenhangende toekomstbeschrijving van de beroepen van helpenden, verzorgenden, verpleegkundigen en verpleegkundig specialisten. Dit mondt eind 2011 uit in een duidelijke profilering van de beroepen op het terrein van de verpleegkunde en verzorging, die wordt vastgelegd in een eenduidige omschrijving van taken en competenties. Dit vormt tevens de basis voor twee andere onderdelen van het project: de actualisering van de beroepsdeelprofielen en de daarmee samenhangende specifieke deskundigheidsgebieden binnen het Kwaliteitsregister Verpleegkundigen &Verzorgenden.

Doel discussie

Het primaire doel is om te anticiperen op de veranderende gezondheidszorg in het komende decennium. Daarbij wordt rekening gehouden met de ontwikkelingen aan vraag- en aanbodzijde, zoals toename van de vergrijzing en het aantal chronisch zieken. Ook de groeiende schaarste op de arbeidsmarkt en de behoefte aan een duidelijk carrièreperspectief vragen om een heldere indeling van de verpleegkundige en verzorgende beroepen, zodat het aantrekkelijk is en blijft in de zorg te werken. In het project worden ook ontwikkelingen op het terrein van taakherschikking en (inter)nationale wet- en regelgeving betrokken.

Uitvoering

Deze discussie vindt eerst met de eigen beroepsgroep plaats en in tweede instantie met relevante stakeholders in de zorg. V&VN ontvangt voor dit project een subsidie van het ministerie van VWS.Het project wordt uitgevoerd onder regie van V&VN. Voor de beroepsprofilering van helpenden en verzorgenden werkt V&VN intensief samen met Sting, landelijke beroepsvereniging verzorging. Het project wordt december 2011 afgesloten.

De palliatieve zorg in Nederland heeft in de afgelopen jaren een enorme impuls gekregen en staat inmiddels op de maatschappelijke agenda. Het is nu zaak dat zorgorganisaties en zorgprofessionals verder werken aan de kwaliteit en de doelgerichte en efficiënte aanpak van de palliatieve zorg. ZonMw geeft een voorzet over hoe dit het beste kan gebeuren en biedt dit waarschijnlijk in oktober aan aan het ministerie.

Analyse en interviews

De voorzet voor een verbeterprogramma bevat een visie, concrete doelen, een aanpak en activiteiten. ZonMw zal enerzijds relevante documenten analyseren en anderzijds vijftien tot twintig interviews houden met belangrijke spelers over mogelijke verbeteringen op het gebied van de palliatieve zorg.

Logische vervolgstap

Het kabinet heeft de afgelopen jaren het belang van palliatieve zorg meerdere keren onderstreept. Deze impuls aan de palliatieve zorg begint nu vruchten af te werpen. Het verbeterprogramma is een logische volgende stap, want alle vergaarde inzichten en kennis kunnen hierin verwerkt worden. De beroepsbeoefenaren staan centraal staan en kunnen met de zorgorganisaties ermee aan de slag.

De dagen vinden plaats op dinsdag 16 november in het Beatrix Theater te Utrecht en op maandag 29 november in de Oranjerie in Roermond. Welkom zijn verzorgenden, verpleegkundigen, teamleiders, afdelingshoofden, cliëntvertegenwoordigers, kwaliteits- en beleidsmedewerkers en docenten.

Programma

Het precieze programma van beide dagen is nog niet bekend. Maar als vanouds zijn de dagen gevuld met workshops, trainingen en lezingen over de onderwerpen van Zorg voor Beter. Daarbij wordt gebruikgemaakt van alle kennis die de afgelopen jaren is opgedaan.

Praktische informatie

De Zorg voor Beter On Tour-dagen duren van 9.30 tot 16.00, aan deelname zijn geen kosten verbonden. Houd deze website in de gaten voor meer informatie over de dagen en het programma. Nu al aanmelden? Mail dan naar regionaledag@bkb.nl.

“In de pers worden we kapot geschreven, terwijl in de zorg juist veel mensen werken met passie voor hun vak.” Volgens directeur Peters zijn de medewerkers dan ook de sleutel tot een gezonde organisatie. Om die reden besloot zij het project ‘GoedBeterBest’ te starten, een project dat zich richt op het verbeteren van de organisatiecultuur. “Een zeer bewuste keuze voor mensen, in plaats van systemen.” Dit sluit volledig aan bij de visie van het verpleeghuis: complete, warme, belevingsgerichte zorg, dichtbij de cliënt, vanuit een deskundige organisatie.

Coachingsessie

In het project vertelt een coach de medewerkers over spirit, ego en power. Zijn devies: ‘kom in je kracht’. Door boven tafel te krijgen wat iemands ambities (spirit) en valkuilen (ego) zijn en daar aandacht voor te vragen, krijgen mensen voldoende energie om hun werk goed te doen (power). De inhoud van de coachingsessie is verdiept in bijeenkomsten van medewerkers, teamleiders, staf en managementteam. Dit gebeurde in individuele gesprekken, ontspanningssessies en workshops.

Consequenties niet schuwen

Hoe zorgt verpleeghuis Zevenaar ervoor dat de veranderingen beklijven? Peters: “We zullen regelmatig een organisatiescan uitvoeren, maar belangrijker is misschien nog wel dat we voortaan een ander profiel van medewerkers verwachten.” Dit houdt ook in dat een andere functie of ontslag niet worden geschuwd wanneer na een coachingsessie blijkt dat iemand niet op de goede plek zit. “Er is lef nodig om die zaken te scheiden: resultaten en persoonlijke relaties. Collega’s moeten elkaar overal op kunnen aanspreken.”

Meer informatie

• Het boek beschrijft de ervaringen van 22 organisaties die deelnamen aan het Verbetertraject Management en Kwaliteit van Zorg voor Beter.
• Alle geleerde lessen lezen? Het boek ‘Landingsbaan voor kwaliteit’ is verkrijgbaar via uitgeverij Kluwer.
• Download de checklist (pdf, 110.51KB) en kijk of uw organisatie een goede ‘landingsbaan’ heeft voor kwaliteitsverbeteringen!

De leernetwerken staan onder leiding van een ervaringsdeskundige. Bij voldoende belangstelling gaan de leernetwerken na de zomer van start.

Thema’s

Er zijn vier leernetwerken met elk een eigen thema:

1. De omslag naar echt vraaggericht denken en doen
2. Multidisciplinair samenwerken binnen het zorgleefplan
3. Vraaggerichte zorgdoelen maken binnen elk van de levensdomeinen
4. Hoe leggen we een relatie tussen het gesprek met de cliënt over vraaggerichte zorg en zijn ZZP?

Doelgroep

Implementatietrekkers en uitvoerende sleutelfiguren.

Inschrijving

Actiz organiseert deze vier thematische leernetwerken kostendekkend bij voldoende vraag:

• Minimaal 10 deelnemende zorgorganisaties per thema, maximaal 2 deelnemers per zorgorganisatie.
• vier bijeenkomsten van een dagdeel (middag) per thematisch leernetwerk: 1 per maand, september t/m december 2010 (data nog niet bekend).
• Kosten: € 450,- per persoon, € 700,- voor twee deelnemers uit dezelfde zorgorganisatie.
• Locatie: in Utrecht

Aanmelden

U kunt zich tot 1 augustus aanmelden voor één of meerdere leernetwerken door een mail te sturen naar Nathalie Visser, secretariaat Cliënt Kwaliteit & Innovatie.

Met een vragenlijst, groepsgesprekken met patiënten en workshops kunnen zorgaanbieders onderzoeken hoe patiënten de zorg op afstand waarderen en waar verbeterpunten liggen. Het instrument biedt concrete handvatten om het werken met beeldschermzorg te verbeteren.

Nuttige pilot

In de eerste helft van 2010 is met succes een pilot uitgevoerd. De gebruikers vonden het instrument prettig en waardevol en hebben duidelijke verbeterpunten aangegeven. Het instrument wordt nu aangepast voor de geestelijke gezondheidszorg en de gehandicaptenzorg. Een belangrijk aandachtspunt voor vervolgtrajecten is het betrekken van de mantelzorger bij het kwaliteitsverbetertraject.

Zorg op Afstand

Het meetinstrument is ontwikkeld binnen het project Zorg op Afstand. Dit project werd door Nationaal ICT Instituut in de Zorg (Nictiz) gecoördineerd en uitgevoerd in samenwerking met de Nederlandse Patiënten Consumenten Federatie (NPCF), organisatie van zorgondernemers ActiZ, Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland (VGN), brancheorganisatie GGZ Nederland en Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland.

Windesheim begeleidt inmiddels dertien afdelingen van acht regionale zorginstellingen. Het doel is het terugdringen van de valpartijen met 30 procent en het structureel voorkómen van valincidenten. Het project is een initiatief van Windesheim, Stichting Zorgnetwerk Zwolle en omgeving, de Isala-klinieken en Vilans.

Kennisnetwerk opbouwen

Docenten en studenten van Windesheim trainen projectleiders van de instellingen op het gebied van valpreventie en handhaving. Op hun beurt geven deze projectleiders hun kennis door aan de medewerkers. Op die manier bouwen ze samen aan een Kennisnetwerk Valpreventie. Dit netwerk vormt een belangrijke voorwaarde om te bereiken dat de resultaten ook in de toekomst behaald kunnen worden.

Valincidenten

In de Nederlandse verzorgingshuizen vallen gemiddeld 548 bewoners per dag. Eén op de drie 65-plussers valt tenminste één keer per jaar. Tachtig procent van de ouderen loopt hierbij letsel van voorbijgaande of chronische aard op. Zorginstellingen kunnen valincidenten bij ouderen met maar liefst 30% verminderen, zo blijkt uit eerdere verbetertrajecten van Zorg voor Beter. De behaalde successen rondom valpreventie worden echter onvoldoende geborgd, waardoor het effect vaak al snel sterk afzwakt. Dit project moet ervoor zorgen dat de verbetertrajecten rondom valpreventie bij ouderen niet alleen op de korte termijn, maar ook na afronding van de trajecten in de verschillende organisaties hun resultaten behalen en behouden.

Betrokkenen vertellen

Waarom werken betrokkenen mee? Wat willen ze concreet bereiken? Wat is de toegevoegde waarde van het verbeterproject en hoe pakken ze het aan? Een praktijkbegeleider, een docent en een student geven hun visie en vertellen over hun eigen rol in het Zorg voor Beterproject Valpreventie.

* Zo lang mogelijk veilig thuis
“Onze motivatie ligt bij een tevreden klant. Zo lang mogelijk zelfstandig thuis wonen en veiligheid spelen daarbij een belangrijke rol. Valpreventie is dan ook een terugkerend thema, zowel onder managers als onder de zorgverleners in de thuiszorg. Daarbij zijn we vooral goed in het ‘doen’. De zorgverleners bespreken onveilige situaties met onze cliënten en geven tips om die te voorkomen. Daarnaast klaren de medewerkers van de klusbus karweitjes bij de mensen thuis om de veiligheid te verhogen.
We realiseren ons dat door de routine van het werk het risico bestaat dat we bepaalde valkuilen over het hoofd zien. We denken snel aan losliggende kleedjes en analyseren niet consequent de echte oorzaak van een val. Ook onderbouwen we vaak onvoldoende de risicofactoren en is er onvoldoende aandacht voor de borging van verbetermaatregelen. We zijn dan ook blij met de begeleiding van Windesheim daarbij. De eerste stap is een nulmeting die studenten uitvoeren. Daarin houden ze ons een spiegel voor door terug te koppelen wat zij observeren op de werkvloer. Een opstapje naar een structurele borging van de verbeteracties valpreventie. “
Jenine Bijker, Consulent Gezondheidsbevordering en Preventie Stichting Icare en projectleider Valpreventie Zorg voor Beter

* Samen de schouders eronder
“Heel bijzonder. Dat gevoel roept de samenwerking tussen zorginstellingen, onderwijs en lectoraat bij mij op. Samen zetten we de schouders onder een gemeenschappelijk doel: borging van het valpreventieplan.
Valpreventie is voor veel zorginstellingen niets nieuws. De ervaring is er, maar structurele verbetering is veelal niet merkbaar. Daar gaan we nu aan werken. Als docentcoach onderhoud ik de contacten met de praktijkbegeleiders. We delen onze kennis en ik ben aanspreekpunt en denk mee met het vinden van oplossingen bij eventuele knelpunten. Daarnaast begeleid ik studenten tijdens hun projectstage. Wat ze op de opleiding hebben geleerd, brengen ze op hun werkplek in praktijk. Ze doen werkervaring op en krijgen beter zicht op de manier waarop zorginstellingen werken.
De samenwerking in het project valpreventie moet op termijn uitmonden in een nog op te richten regionaal netwerk. Windesheim kan daarin een rol van betekenis spelen met onderzoeks- en studentenprojecten. “
Manon Schrijnemaekers, docent logopedie

* Kwaliteit van leven
“Ik vind het belangrijk dat de kwaliteit van leven van de verpleeghuisbewoners omhoog gaat. Daarom heb ik gekozen voor een stage bij het project Valpreventie. Deze stage in de secundaire zorgverlening voer ik uit voor de minor Organisatie en Beroep die ik voor mijn studie volg. Voor mij is het grootschalige en vernieuwende aspect van het project erg uitdagend. Zo doe ik onderzoekservaring op en leer ik samen te werken met verschillende disciplines, zowel op de werkvloer als op beleidsniveau. Door al die contacten leer ik ook om te gaan met verschillende meningen en weerstanden.
In het project heb ik een ondersteunende functie bij het verbeterteam op de afdeling Ruitersmolen van Zorggroep Apeldoorn e.o. Ik wil bij de afdelingsmedewerkers bewustwording valpreventie creëren. Daarnaast verzamel ik data voor de nulmeting en stel een verbeterplan en communicatieplan op. Bouwstenen voor een goede implementatie en borging van het valpreventiebeleid op de afdeling. Vervolgens moeten die leiden tot duurzame zorginnovatie in alle verpleeghuizen van Zorggroep Apeldoorn. Als blijkt dat de nieuwe aanpak goed uitpakt, kan deze ook toegepast worden bij andere zorgprojecten.”
Annemarie Goessens, derdejaarsstudent Verpleegkunde

Boer komt als begeleider op een DagbestedingsCentrum veel mensen tegen die nooit lezen. “Het is lastig om boeken te vinden die aansluiten bij de leefwereld van mensen met een verstandelijke beperking. De een vindt kinderboeken geweldig, de ander durft niet te lezen of kan het gewoon niet. We zijn allemaal anders. Voor gewone uitgevers is het niet of nauwelijks interessant boeken uit te brengen die op kleine groepen gericht zijn.” Daarom is Boer er zelf maar mee begonnen.

Eigen beheer

Boer doet alles in eigen beheer: zowel het bedenken, schrijven als produceren van de boekjes, die boekieboekieboek worden genoemd. Kleinschalig, zonder winstoogmerk en in eigen beheer. Edwin Boer richt zich met zijn boeken op mensen met een matige verstandelijke handicap, op activiteitenbegeleiders, op ouders en verwanten.

Voorlezen of zelf lezen

Een boekieboekieboek is een boek met veel foto’s, een leuk voorleesverhaal en een CD om het verhaal ook te beluisteren. De serie ‘voorlezen’ is geschreven op niveau A2/B1 (AVI6). De serie ‘zelf lezen’ is geschreven op niveau A1 (ongeveer AVI3). De verhalen zijn herkenbaar, kort, overzichtelijk en humoristisch. Momenteel zijn er drie titels beschikbaar, maar in 2010 zullen nog enkele titels verschijnen.

Aanleiding voor de werkplaats is het onderzoek ‘Preventie seksueel misbruik in de gehandicaptenzorg’ dat de RutgersNissoGroep (RNG) sinds medio 2009 uitvoert in opdracht van het ministerie van VWS. Doel van het onderzoek is om meer zicht te krijgen op omvang en preventie van seksueel misbruik onder mensen met een lichamelijke, zintuiglijke of verstandelijke beperking. Centraal staan de volgende vragen:

• Hoe vaak komt seksueel misbruik voor bij mensen met een beperking?
• Wat zijn risicofactoren?
• Hoe kan seksueel misbruik het beste voorkomen en aangepakt worden?

Ook ‘gewone’ seksualiteit

De VGN hecht veel waarde aan dit nieuwe onderzoek. Preventie van seksueel misbruik is belangrijk voor elke zorgaanbieder, daarvoor hebben zij toegankelijke en laagdrempelige hulpmiddelen en inzichten nodig. Aandacht voor (signalen van) seksueel misbruik is belangrijk, maar de mooie kanten van seksualiteit en de seksuele ontwikkeling van mensen met een beperking mogen daarnaast niet worden vergeten. Bovendien is het bespreekbaar maken van de ‘gewone’ seksualiteit een van de noodzakelijke voorwaarden om seksueel misbruik te voorkomen. In de zorgpraktijk is echter veel handelingsverlegenheid op dit terrein.

Handreiking

De VGN wil met de handreiking aandacht vragen voor het onderwerp en handvatten bieden aan zorgorganisaties. De handreiking moet een praktisch product worden, gebaseerd op (beste) ervaringen in de praktijk. Hij zal uit twee delen bestaan:
1. Het bespreekbaar maken van seksualiteit met begeleiders en cliënten. Bijvoorbeeld door een beschrijving van inspirerende good practices die op een positieve manier aandacht geven aan seksualiteit.
2. Aandacht voor adequaat omgaan met vermoedens van seksueel misbruik. Bijvoorbeeld in de vorm van een algemeen aanvaarde signaleringslijst en een helder protocol hoe te handelen bij (vermoedens van) seksueel misbruik.

Kennisplein en werkplaats

Het Kennisplein Gehandicaptensector is sinds vorig jaar een vind- en ontmoetingsplaats voor mensen in de gehandicaptensector. Het Kennisplein is toegankelijk voor iedereen die kennis wil delen. De Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland (VGN) heeft het Kennisplein gevraagd een werkplaats uit te voeren over seksualiteit en preventie van seksueel misbruik. Hierin werken gedurende een half jaar tot een jaar meerdere instellingen samen aan dit onderwerp, met de handreiking als uiteindelijk resultaat.